Theo kết quả điều tra quốc gia về yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021, ở nhóm tuổi từ 18–69 tuổi, tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp là 26,2%; tỷ lệ đái tháo đường type 2 là 7,06%. Ước tính Việt Nam hiện có khoảng 17 triệu người mắc tăng huyết áp, hơn 4,6 triệu người mắc đái tháo đường và khoảng 1,5 triệu người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm tới khoảng 77% nguyên nhân tử vong tại nước ta. Tại tỉnh Đắk Lắk, công tác phát hiện và quản lý điều trị bệnh không lây nhiễm vẫn còn nhiều khó khăn. Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, tính đến tháng 3/2026, chỉ khoảng 29% bệnh nhân tăng huyết áp và 26,4% bệnh nhân đái tháo đường được phát hiện, quản lý điều trị; trong khi vẫn còn khoảng 80% bệnh nhân tăng huyết áp và 70% bệnh nhân đái tháo đường trong cộng đồng chưa được quản lý thường xuyên. Điều này khiến nguy cơ biến chứng nặng như đột quỵ, suy tim, suy thận, mù lòa… ngày càng gia tăng, tạo áp lực lớn cho gia đình và xã hội.
Đáng lo ngại hiện nay, bệnh không lây nhiễm không còn là bệnh của riêng người lớn tuổi mà đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Nhiều trường hợp tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường hay đột quỵ đã xuất hiện ở người trẻ trong độ tuổi lao động. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thay đổi lối sống hiện đại như ít vận động, ngồi nhiều, thường xuyên sử dụng thiết bị điện tử, thức khuya, ăn nhiều thức ăn nhanh, thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt có gas; cùng với đó là tình trạng hút thuốc lá, sử dụng rượu bia và áp lực công việc kéo dài. Theo Thạc sĩ, bác sĩ CKII Lê Phúc – Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, hiện nay, nhiều yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm đang xuất hiện ngày càng phổ biến ở người trẻ tuổi. Những thói quen như thức khuya, ít vận động, ăn uống không hợp lý, hút thuốc lá, sử dụng rượu bia và áp lực công việc kéo dài sẽ làm gia tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch và đột quỵ. Không chỉ gây ảnh hưởng đến sức khỏe, bệnh không lây nhiễm còn tạo gánh nặng kinh tế rất lớn bởi phần lớn người bệnh phải điều trị lâu dài, thậm chí suốt đời. Điều nguy hiểm là nhiều bệnh tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu nên người bệnh thường chủ quan, chỉ đến khi xuất hiện biến chứng mới đi khám.
Các biến chứng của bệnh không lây nhiễm thường ảnh hưởng trực tiếp đến tim, não, thận, mắt và mạch máu. Với tăng huyết áp và đái tháo đường, người bệnh có nguy cơ bị nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ, suy thận mạn, tổn thương võng mạc dẫn đến giảm thị lực hoặc mù lòa. Nhiều trường hợp còn bị loét bàn chân, tắc mạch chi, phải đoạn chi hoặc tử vong sớm. Khi đã xuất hiện biến chứng, việc điều trị thường khó khăn hơn, chi phí tốn kém hơn và chất lượng cuộc sống giảm sút nghiêm trọng. Bà N.T.H (trú tại xã Ea Bung, tỉnh Đắk Lắk), chia sẻ: “Trước đây tôi nghĩ chỉ người cao tuổi mới bị tăng huyết áp hay đái tháo đường đường nên khá chủ quan. Sau khi được cán bộ y tế tuyên truyền và đi kiểm tra sức khỏe định kỳ, tôi phát hiện mình bị tăng huyết áp giai đoạn đầu. Từ đó tôi thay đổi chế độ ăn uống, tập thể dục thường xuyên và tuân thủ điều trị để sức khỏe ổn định hơn”. Còn anh T.V.H (trú tại xã Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk), cho biết: “Do công việc bận rộn, thường xuyên phải tiếp khách nên tôi ít có thời gian vận động, ăn uống thất thường và sử dụng rượu bia khá nhiều. Trước đây tôi nghĩ mình còn trẻ nên không ảnh hưởng gì đến sức khỏe. Tuy nhiên sau khi đi khám sức khỏe định kỳ, tôi phát hiện mình bị huyết áp và mỡ máu tăng cao. Từ đó tôi bắt đầu thay đổi thói quen sinh hoạt, hạn chế rượu bia và dành thời gian tập thể dục để bảo vệ sức khỏe”.
Cần thường xuyên khám sức khoẻ định kỳ tầm soát bệnh không lây nhiễm nhắm bảo vệ sức khoẻ bản thân.
Trước thực trạng bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk đã và đang triển khai nhiều hoạt động dự phòng bệnh tại cộng đồng. Trong đó, đơn vị tập trung đẩy mạnh công tác truyền thông giáo dục sức khỏe nhằm nâng cao nhận thức cho người dân về các yếu tố nguy cơ và cách phòng bệnh; tổ chức khám sàng lọc, đo huyết áp, kiểm tra đường huyết tại cộng đồng để phát hiện sớm người mắc bệnh; hướng dẫn quản lý, điều trị bệnh không lây nhiễm tại tuyến y tế cơ sở; đồng thời tập huấn, nâng cao năng lực cho cán bộ y tế trong công tác theo dõi và quản lý người bệnh lâu dài. Bên cạnh đó, CDC Đắk Lắk còn phối hợp với các địa phương xây dựng các mô hình cộng đồng khỏe mạnh, vận động người dân thay đổi lối sống, tăng cường hoạt động thể lực, ăn uống hợp lý, không hút thuốc lá và hạn chế sử dụng rượu bia. Công tác giám sát, cập nhật dữ liệu người mắc bệnh không lây nhiễm cũng được tăng cường nhằm phục vụ tốt hơn việc quản lý và chăm sóc sức khỏe nhân dân ngay từ tuyến cơ sở.
Theo khuyến cáo của ngành Y tế, phần lớn các bệnh không lây nhiễm có thể phòng ngừa được nếu duy trì lối sống lành mạnh. Mỗi người cần ăn uống hợp lý, giảm muối, giảm đường, hạn chế chất béo; tăng cường rau xanh, trái cây; tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày; không hút thuốc lá; hạn chế rượu bia; ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thoải mái. Đồng thời, nên khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt với người trên 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường. Nếu đã được chẩn đoán mắc bệnh, người dân cần tuân thủ điều trị và tái khám đúng hẹn, không tự ý bỏ thuốc khi thấy sức khỏe ổn định hơn.
Bệnh không lây nhiễm đang âm thầm tác động đến sức khỏe của hàng triệu người dân và có xu hướng ngày càng trẻ hóa. Tuy nhiên, phần lớn các bệnh này hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu mỗi người chủ động thay đổi lối sống, tăng cường vận động, ăn uống hợp lý và khám sức khỏe định kỳ. Bên cạnh sự vào cuộc của ngành Y tế trong công tác truyền thông, sàng lọc và quản lý điều trị tại cộng đồng, ý thức tự bảo vệ sức khỏe của mỗi người dân vẫn là yếu tố quan trọng nhất. Chung tay phòng, chống bệnh không lây nhiễm không chỉ giúp giảm gánh nặng bệnh tật mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho mỗi gia đình và toàn xã hội./.
Bài: Mai Lê - Ảnh: Quang Nhật