Theo TS.BS Trần Khánh Thu - Giám đốc Quỹ Phòng bệnh, Quỹ được thành lập theo Quyết định số 1979/QĐ-BYT ngày 1/7/2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế. Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ được phê duyệt tại Quyết định số 2535/QĐ-BYT ngày 8/8/2026. Quỹ Phòng bệnh trực thuộc Bộ Y tế, có tên giao dịch quốc tế là Vietnam Diseases Prevention Fund (VNDPF). Đây là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên từ nguồn của Quỹ. Quỹ có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước và các ngân hàng thương mại hoạt động hợp pháp tại Việt Nam. Ban lãnh đạo Quỹ gồm Giám đốc TS.BS Trần Khánh Thu cùng 3 Phó Giám đốc là ThS. Phan Thị Hải, bác sĩ CKII Trần Thanh Tùng và TS. Thái Hoài Nam.
Quỹ được xác định hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, hướng tới tạo nguồn lực tài chính ổn định, lâu dài cho công tác phòng bệnh. Việc quản lý và sử dụng nguồn Quỹ phải bảo đảm đúng mục đích, đúng đối tượng, công khai, minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả. Các lĩnh vực được Quỹ ưu tiên hỗ trợ khá rộng, từ phòng, chống tác hại của thuốc lá, khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí đến phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và triển khai các hoạt động dinh dưỡng trong phòng bệnh. Bên cạnh đó, Quỹ có thể hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong lĩnh vực dự phòng; thúc đẩy hợp tác quốc tế; đồng thời thực hiện một số dịch vụ y tế dự phòng nhằm phòng, chống bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và các vấn đề về dinh dưỡng. Quỹ cũng thực hiện giám sát, hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao năng lực cho các tổ chức, cá nhân được nhận hỗ trợ và thực hiện các nhiệm vụ chi khác theo quy định pháp luật.
Toàn cảnh lễ ra mắt Quỹ Phòng bệnh.
Phát biểu tại lễ ra mắt, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhận định công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đang phải đối mặt với nhiều vấn đề mới. Bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng, trong khi già hóa dân số, biến đổi khí hậu, sức khỏe tâm thần, dinh dưỡng và các nguy cơ dịch bệnh mới nổi tiếp tục tạo sức ép lên hệ thống y tế. Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu đưa phòng bệnh trở thành trọng tâm của công tác y tế, chuyển mạnh sang cách tiếp cận chủ động, bảo vệ sức khỏe người dân từ sớm và từ xa. Định hướng này đã được xác định trong Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị và được thể chế hóa tại Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15.
Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, sự ra đời của Quỹ Phòng bệnh là bước cụ thể hóa chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước trong việc tăng cường nguồn lực cho y tế dự phòng. Việc đầu tư cho phòng bệnh không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe mà còn giúp hạn chế bệnh tật, phát hiện sớm nguy cơ, giảm chi phí điều trị và giảm áp lực cho người dân cũng như hệ thống y tế. Bộ Y tế trước đó đã có kinh nghiệm triển khai nhiều mô hình quỹ nhằm huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho các mục tiêu y tế và an sinh xã hội. Trong đó có Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam, Quỹ hỗ trợ người nhiễm HIV/AIDS và Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Đáng chú ý, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá được thành lập năm 2013 theo Quyết định số 47/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đã hỗ trợ các bộ, ngành, địa phương và nhiều tổ chức triển khai các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá trên cả nước.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho rằng những kinh nghiệm tích lũy từ các mô hình trên là cơ sở quan trọng để vận hành Quỹ Phòng bệnh. Quỹ mới được xây dựng trên nền tảng kế thừa nguồn kinh phí, nhân lực và kinh nghiệm hoạt động của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đồng thời mở rộng phạm vi hỗ trợ sang nhiều lĩnh vực của công tác dự phòng. Để Quỹ sớm phát huy hiệu quả, Bộ trưởng yêu cầu Ban lãnh đạo tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ:
Một là nhanh chóng kiện toàn tổ chức, ổn định bộ máy và hoàn thiện các điều kiện cần thiết để Quỹ hoạt động đúng quy định. Các quy chế, quy trình cần được xây dựng đầy đủ, phân định rõ trách nhiệm, bảo đảm bộ máy tinh gọn, chuyên nghiệp và hiệu quả.
Hai là tăng cường quản lý nguồn lực. Các khoản kinh phí huy động cho phòng bệnh phải được quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục tiêu, đúng quy định, bảo đảm công khai và minh bạch.
Ba là xác định rõ những nhiệm vụ ưu tiên để tập trung nguồn lực, tránh triển khai dàn trải hoặc mang tính hình thức. Các chương trình được hỗ trợ cần có tính cấp thiết, phạm vi tác động phù hợp và có thể đánh giá bằng kết quả cụ thể.
Bốn là mở rộng sự tham gia của xã hội trong công tác phòng bệnh. Bộ trưởng đề nghị Quỹ tăng cường phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Y tế, bộ, ngành, địa phương, tổ chức xã hội, tổ chức quốc tế, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp nhằm huy động thêm nguồn lực cho y tế dự phòng.
Năm là đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Quỹ cần hướng tới phương thức quản trị hiện đại, minh bạch, dựa trên dữ liệu và kết quả; từng bước đưa việc phân bổ, quản lý và đánh giá nguồn lực dựa trên bằng chứng, lấy hiệu quả thực tế làm tiêu chí quan trọng.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, lễ ra mắt chỉ là điểm khởi đầu. Quỹ cần sớm ổn định tổ chức, triển khai công việc, xây dựng nền tảng hoạt động và từng bước khẳng định vai trò trong công tác phòng bệnh.
Theo Bộ Y tế, với phạm vi hoạt động rộng và định hướng huy động nguồn lực xã hội, Quỹ Phòng bệnh được kỳ vọng trở thành một công cụ quan trọng trong đầu tư cho y tế dự phòng, góp phần đưa phòng bệnh trở thành trọng tâm, đáp ứng yêu cầu bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong giai đoạn mới./.
Bài: Mai Lê - Ảnh: Hải Phúc