17/04/2026 02:26
Đột quỵ hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế, không chỉ tại Việt Nam mà trên toàn thế giới. Đáng chú ý, bệnh đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa, xuất hiện ngày càng nhiều ở nhóm người trong độ tuổi lao động. Trong khi y học đã đạt được nhiều tiến bộ trong chẩn đoán và điều trị, cho phép can thiệp hiệu quả nếu người bệnh được đưa đến cơ sở y tế kịp thời, thì một nghịch lý vẫn đang tồn tại khi không ít trường hợp đánh mất cơ hội sống ngay từ những phút đầu tiên, chỉ vì những cách sơ cứu sai lầm theo kinh nghiệm dân gian.
Khi người bệnh xuất hiện các dấu hiệu điển hình của đột quỵ như méo miệng, nói khó, yếu nửa người… là những tín hiệu cấp cứu khẩn cấp thì nhiều gia đình không lựa chọn gọi cấp cứu hay đưa đến bệnh viện ngay lập tức. Thay vào đó, họ áp dụng các biện pháp dân gian quen thuộc như cạo gió, xoa dầu, chích máu đầu ngón tay… với niềm tin có thể “lưu thông khí huyết”, giúp người bệnh tỉnh lại. Những hành động tưởng chừng là cấp cứu tại chỗ này thực chất lại đang làm chậm trễ “giờ vàng” -khoảng thời gian quyết định khả năng cứu sống và phục hồi của bệnh nhân.
Trường hợp ông N.V.H (55 tuổi, tỉnh Đắk Lắk) là một ví dụ điển hình. Khi xuất hiện các dấu hiệu đặc trưng của đột quỵ, gia đình ông không đưa đi viện ngay mà tiến hành cạo gió, trích máu đầu ngón tay. Những thao tác này kéo dài trong nhiều giờ, trong tâm lý vừa lo lắng vừa kỳ vọng. Chỉ đến khi tình trạng không cải thiện, bệnh nhân mới được đưa đến bệnh viện. Tuy nhiên, theo các bác sĩ, thời điểm nhập viện của ông H. đã vượt qua “giờ vàng”, khoảng thời gian tốt nhất để can thiệp trong đột quỵ, khiến khả năng phục hồi giảm đáng kể. Trái ngược với trường hợp trên, ông H.T.T (68 tuổi, xã Ea Kly, tỉnh Đắk Lắk) cho biết, khi đang sinh hoạt tại nhà, ông T. bất ngờ xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, nói khó, tay chân yếu. Nhận thấy những biểu hiện bất thường, gia đình nhanh chóng nghĩ đến nguy cơ đột quỵ và lập tức đưa ông đến bệnh viện chỉ trong vòng 2 giờ đầu. Nhờ được tiếp cận y tế sớm, ông được thăm khám, chẩn đoán và can thiệp kịp thời. Sau thời gian điều trị, sức khỏe ông T. cải thiện rõ rệt, khả năng vận động và giao tiếp dần phục hồi. Dự kiến, ông có thể xuất viện trong vài ngày tới.
Ông H.T.T đã ổn định sức khỏe và dự kiến xuất viện trong vài ngày tới.
Các bác sĩ cho biết, với đột quỵ thiếu máu não, nếu được can thiệp trong vòng 3–4,5 giờ đầu, người bệnh có thể được sử dụng thuốc tiêu sợi huyết hoặc các phương pháp tái thông mạch máu, từ đó giảm thiểu tổn thương não. Ngược lại, nếu chậm trễ, các tế bào thần kinh sẽ chết dần theo thời gian và không thể phục hồi. Vì vậy, mỗi phút trôi qua là một phần chức năng sống của người bệnh bị mất đi.
Có thể thấy rằng, việc sơ cấp cứu ban đầu cho bệnh nhân đột quỵ rất quan trọng. Nếu như thiếu kiến thức dẫn đến việc cấp cứu sai sẽ dẫn đến hậu quả khôn lường. Những kinh nghiệm dân gian như cạo gió, chích máu, bấm huyệt… đã tồn tại lâu đời, ăn sâu vào nhận thức của nhiều người, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa không phải lúc nào cũng đúng. Khi gặp tình huống khẩn cấp, người dân thường phản xạ theo thói quen mà không có hoặc thiếu kiến thức y khoa chính thống. Mặt khác, nhiều người còn nhầm lẫn giữa đột quỵ và các khái niệm dân gian như trúng gió. Do có một số biểu hiện tương đồng như yếu người, nói khó, nhiều người cho rằng đây chỉ là tình trạng thông thường có thể xử lý tại nhà. Từ đó, họ áp dụng các biện pháp truyền thống thay vì tìm đến sự hỗ trợ y tế. Không chỉ dừng lại ở nhận thức, yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò đáng kể. Trong những tình huống bất ngờ, tâm lý hoảng loạn khiến người thân có xu hướng làm ngay những gì quen thuộc để cứu người. Việc cạo gió, chích máu hay xoa dầu mang lại cảm giác đang hành động, đang can thiệp tích cực. Tuy nhiên, chính cảm giác này lại trở thành cái bẫy, khiến người nhà trì hoãn quyết định quan trọng nhất là đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế. Bên cạnh đó, ở một số địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, việc tiếp cận dịch vụ y tế còn gặp nhiều khó khăn. Khoảng cách địa lý, điều kiện giao thông, cùng với tâm lý ngại đi viện cũng khiến người dân lựa chọn các biện pháp tại chỗ trước khi tìm đến cơ sở y tế. Hệ quả của việc sơ cứu sai cách là rất nghiêm trọng. Nhiều bệnh nhân đột quỵ nhập viện trong tình trạng muộn, bỏ lỡ thời điểm can thiệp tối ưu. Dù được cứu sống, không ít người phải sống chung với di chứng nặng nề như liệt nửa người, mất khả năng giao tiếp, suy giảm trí nhớ. Những di chứng này không chỉ ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống của người bệnh, mà còn tạo gánh nặng lâu dài về kinh tế, tinh thần cho gia đình và xã hội.
Theo bác sĩ CKII Nguyễn Chí Huân – Trưởng Khoa Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh, đột quỵ là tình trạng cấp cứu đặc biệt nguy hiểm, trong đó yếu tố thời gian giữ vai trò quyết định đến khả năng sống và phục hồi của người bệnh. Trung bình, mỗi phút trôi qua có thể có hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi. “Các biện pháp như cạo gió, chích máu đầu ngón tay hoàn toàn không có tác dụng trong điều trị đột quỵ. Nguy hiểm nhất là làm chậm trễ thời gian đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế, khiến mất đi cơ hội can thiệp trong ‘giờ vàng’. Trong cấp cứu đột quỵ, không có bất kỳ phương pháp dân gian nào có thể thay thế việc đưa bệnh nhân đến bệnh viện sớm nhất”, bác sĩ Huân nhấn mạnh.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo, để giảm thiểu hậu quả do đột quỵ, người dân cần nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo. Những biểu hiện thường gặp bao gồm: méo miệng, lệch mặt; yếu hoặc liệt tay chân một bên; nói khó, nói ngọng hoặc không nói được; mất thăng bằng, choáng váng đột ngột. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần coi đây là tình huống cấp cứu và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt. Trong quá trình chờ cấp cứu, người bệnh cần được đặt ở tư thế an toàn, theo dõi ý thức và nhịp thở. Tuyệt đối không cho ăn, uống hoặc tự ý dùng thuốc, và đặc biệt không áp dụng các phương pháp dân gian chưa được kiểm chứng.
Bài: Thu Phượng - Ảnh: Đình Thi
Facebook
Tweet
Mail
Google-plus
Các tin khác