Sốt xuất huyết là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây ra bởi muỗi vằn. Muỗi vằn có đặc điểm nhận dạng với các vạch đen trắng ở chân. Đây là nguồn lây truyền Vi rút DENGUE, gây ra bệnh sốt xuất huyết. Bệnh sốt xuất huyết có một số biểu hiện giống như cúm nặng, và đôi khi có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm tiềm tàng. Bệnh này thường bùng phát vào mùa mưa tại những vùng có vệ sinh môi trường kém, nhiều ao nước đọng. Bệnh sốt xuất huyết có thể khiến cho cơ thể người bệnh trở nên đau nhức, đặc biệt là ở cơ và các khớp. Sốt xuất huyết dạng nhẹ có thể gây phát ban, sốt cao, dạng nặng thì có thể gây chảy máu, giảm huyết áp đột ngột và khiến người bệnh tử vong nhanh chóng.
Theo các chuyên gia Y tế, người cao tuổi và người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh thận, phổi mạn tính… có nguy cơ cao mắc bệnh sốt xuất huyết và diễn biến nguy hiểm gấp 1,7 lần, tỷ lệ tử vong tăng tới 11 lần so với người không mắc bệnh lý nền. Đặc biệt, nếu như người mắc sốt xuất huyết trên nền bị bệnh mạn tính cùng lúc sẽ thúc đẩy tình trạng bệnh diễn biến nặng hơn, nguy cơ kéo dài thời gian nằm viện, chi phí điều trị và nguy cơ biến chứng gia tăng đáng kể hoặc có thể dẫn tới tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
Theo số liệu thống kê của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, tính đến ngày 19/8, toàn tỉnh đã ghi nhận gần 4.200 ca mắc sốt xuất huyết, trong đó có 01 trường hợp tử vong. Tại khu vực Buôn Ma Thuột có số ca mắc nhiều nhất trên địa bàn tỉnh với 750 ca; Ea H’leo 589 ca mắc; Krông Ana 388 ca mắc.
Bệnh nhân là người cao tuổi mắc sốt xuất huyết được các bác sĩ Khoa truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên chăm sóc tích cực.
Theo bác sĩ Nguyễn Chí Linh- Phó trưởng Khoa phụ trách Khoa phòng chống bệnh truyền nhiễm- Kiểm dịch y tế quốc tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, diễn biến sốt xuất tại tỉnh Đắk Lắk xảy ra trong bối cảnh sốt xuất huyết đang có xu hướng gia tăng sớm và diễn biến khó lường. Trong đó, thời tiết mưa xen kẽ nắng nóng, độ ẩm cao tạo nhiều điểm nước đọng từ lu, chậu, xô, chai lọ, vật dụng phế thải đến các khu vực chứa nước quanh nhà, là môi trường thuận lợi để muỗi vằn Aedes aegypti sinh sản. Bên cạnh đó, nhiệt độ tăng, lượng mưa và độ ẩm thay đổi, đô thị hóa, mật độ dân cư và các yếu tố môi trường có thể làm gia tăng nguy cơ lây truyền sốt xuất huyết. Đặc biệt, muỗi vằn Aedes aegypti thường hoạt động mạnh vào ban ngày, nhất là buổi sáng sớm và chiều tối. Một người mắc sốt xuất huyết có thể trở thành nguồn vi rút để muỗi hút máu và tiếp tục truyền virus sang người khác. Vì vậy, kiểm soát sốt xuất huyết không chỉ là xử lý người bệnh mà phải đồng thời kiểm soát nơi sinh sản của muỗi và hạn chế muỗi đốt trong cộng đồng. Đối với người cao tuổi không chỉ đơn thuần đối mặt với vi rút Dengue, mà họ đang chiến đấu trên một chiến trường khốc liệt mang tên "suy giảm miễn dịch tuổi già". Trong đó, hệ miễn dịch của người lớn tuổi không còn đủ nhạy bén để nhận diện và tiêu diệt virus nhanh chóng như người trẻ. Thêm vào đó, bức tranh lâm sàng ở họ thường bị "ngụy trang" một cách tinh vi. Không sốt cao đột ngột dữ dội, không có những biểu hiện rầm rộ, người cao tuổi đôi khi chỉ chớm sốt nhẹ âm ỉ, mệt mỏi, chán ăn – những dấu hiệu quá đỗi quen thuộc khiến cả gia đình dễ dàng lầm tưởng là cảm cúm thông thường hay sự suy nhược tuổi già.
“Chính từ mờ nhạt trong lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết trên cơ thể người cao tuổi lại cộng hưởng với các bệnh lý mạn tính sẵn có như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch hay bệnh thận mạn. Khi vi rút Dengue tấn công, nó kích hoạt các bệnh nền này bùng phát dữ dội, khiến đội ngũ y bác sĩ đôi khi bị đánh lừa, tập trung chữa trị biến chứng của bệnh nền mà bỏ quên thủ phạm ẩn giấu bên dưới. Các cơ quan nội tạng vốn đã lão hóa nay lại phải oằn mình chống chịu với tình trạng thoát huyết tương và cô đặc máu, dẫn đến nguy cơ suy đa tạng chỉ trong tích tắc. Và "cửa ải" nguy hiểm nhất chính là giai đoạn hạ sốt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Tâm lý chủ quan kiểu "hết sốt là khỏi bệnh" đã đẩy không ít gia đình rơi vào cái bẫy chết người. Bản chất đáng sợ của sốt xuất huyết nặng không nằm ở những vết bầm tím ngoài da, mà là tình trạng tăng tính thấm thành mạch gây sốc giảm thể tích. Việc hạ sốt trong giai đoạn này thực chất là thời điểm vi rút đang âm thầm quật ngã các cơ quan bên trong, chứ không phải dấu hiệu thuyên giảm” bác sĩ Nguyễn Chí Linh chia sẻ.
Bác sĩ Linh cũng cảnh báo về những sai lầm trong điều trị tại nhà đối với bệnh nhân lớn tuổi khi mắc sốt xuất huyết. Do chủ quan nên nhiều gia đình đã tự ý truyền dịch (nước biển) tại nhà – một hành động vô cùng tai hại có thể dẫn đến phù phổi cấp và suy tim cấp ở người lớn tuổi. Hay việc lạm dụng thuốc kháng viêm không steroid, tự ý cạo gió, cắt nặn trên cơ thể đang giảm tiểu cầu, kết hợp cùng các bài thuốc Nam trôi nổi, vô tình biến những vết thương nhỏ thành thảm họa xuất huyết nội tạng và nhiễm trùng máu. Đứng trước lằn ranh sinh tử đó, việc trang bị cẩm nang nhận diện sớm dấu hiệu chuyển nặng không còn là lựa chọn mà là mệnh lệnh sinh tồn. Người chăm sóc cần đặc biệt cảnh giác khi người cao tuổi xuất hiện các "dấu hiệu đỏ" như: đau bụng dữ dội vùng gan, nôn ói liên tục không giữ được nước, thay đổi tri giác từ lừ đờ đến lú lẫn, hôn mê, hoặc xuất huyết bất thường ở chân răng, chảy máu cam khó cầm, đi tiêu phân đen. Khi các dấu hiệu này xuất hiện, tay chân lạnh ẩm hay huyết áp tụt, tuyệt đối không được chần chừ hay chờ đợi, mà phải lập tức đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có khoa cấp cứu.
“Người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và những người thuộc nhóm nguy cơ cao khi mắc sốt xuất huyết thì nên đưa đến các cơ sở y tế để được đánh giá tình trạng sức khỏe, nguy cơ mắc bệnh và lựa chọn biện pháp phòng ngừa phù hợp. Nhất là chủ động phòng bệnh từ sớm có thể giúp giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết hạn chế biến chứng nặng và bảo vệ sức khỏe trước những diễn biến khó lường của bệnh. Đặc biệt, đối với người mắc đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thận mạn hoặc nhiều bệnh nền không nên tự theo dõi tại nhà khi có sốt nghi do Dengue mà cần được bác sĩ đánh giá sớm. Người bệnh cũng không nên tự ý sử dụng aspirin hoặc ibuprofen khi nghi mắc sốt xuất huyết vì các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu” bác sĩ Nguyễn Chí Linh khuyến cáo.
Có thể nói, bệnh sốt xuất huyết đang có nhiều diễn biến phức tạp khó lường. Mỗi gia đình, mỗi người dân hãy tiến hành diệt muỗi, dọn dẹp môi trường sống để phòng bệnh sốt xuất huyết. Khi người cao tuổi bị mắc bệnh hãy theo dõi sát sao từng biểu hiện dù là nhỏ nhất. Sức khỏe và sự an tâm của gia đình chính là pháo đài vững chắc nhất để chúng ta cùng nhau đẩy lùi dịch bệnh.
Bài, ảnh: Bảo Trọng