Theo quy định của Luật Dân số, cá nhân và các cặp vợ chồng được quyền quyết định thời gian sinh con, số con và khoảng cách sinh con phù hợp với điều kiện sức khỏe, kinh tế và khả năng nuôi dạy con trên cơ sở bình đẳng. Đây được xem là bước tiến quan trọng, bảo đảm quyền sinh sản của người dân, đồng thời tạo điều kiện để mỗi gia đình chủ động xây dựng cuộc sống ổn định, hạnh phúc. Một trong những điểm mới đáng chú ý của luật là bổ sung nhiều chính sách khuyến khích sinh con nhằm duy trì mức sinh thay thế trong bối cảnh nhiều địa phương trên cả nước đang đối mặt với tình trạng mức sinh giảm. Theo đó, lao động nữ sinh con thứ hai được nghỉ thai sản 7 tháng, tăng thêm một tháng so với quy định hiện hành; lao động nam được nghỉ 10 ngày làm việc khi vợ sinh con thứ hai. Bên cạnh đó, Nhà nước sẽ thực hiện các chính sách hỗ trợ tài chính đối với phụ nữ tại địa phương có mức sinh thấp, phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi và ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội đối với người có từ hai con đẻ trở lên.
Bà H’Bê Niê - Trưởng phòng Dân số, Sở Y tế tỉnh Đắk Lắk cho biết: Luật Dân số năm 2025 đã thể hiện sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy làm công tác dân số, lấy con người làm trung tâm và hướng tới giải quyết toàn diện các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số. “Việc ban hành Luật Dân số với nhiều chính sách hỗ trợ sinh con và chăm sóc dân số là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Các quy định mới không chỉ bảo đảm quyền quyết định sinh con của mỗi gia đình mà còn tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong việc sinh, nuôi dạy con, từng bước nâng cao chất lượng dân số và chất lượng nguồn nhân lực”, bà H’Bê Niê nhấn mạnh.
Việc tăng cường chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em là một trong những nội dung trọng tâm của chính sách dân số mới.
Cùng với việc khuyến khích sinh con, Luật Dân số tiếp tục khẳng định quan điểm nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Các hành vi thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để thực hiện phá thai lựa chọn giới tính đều bị nghiêm cấm. Đây là giải pháp quan trọng nhằm giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, một trong những thách thức lớn của công tác dân số hiện nay. Theo bà H’Bê Niê, mặc dù tỷ số giới tính khi sinh tại Đắk Lắk hiện chưa ở mức báo động như một số địa phương khác, nhưng việc tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức của người dân về bình đẳng giới, giá trị của trẻ em gái và nghiêm túc thực hiện các quy định của pháp luật là rất cần thiết để ngăn ngừa nguy cơ mất cân bằng giới tính trong tương lai.
Bên cạnh đó, Luật Dân số cũng dành nhiều nội dung cho việc thích ứng với già hóa dân số. Theo đó, Nhà nước sẽ phát triển các dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, mở rộng các mô hình chăm sóc tại cộng đồng, phát triển nguồn nhân lực lão khoa và khuyến khích mỗi người dân chủ động chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ. Theo lãnh đạo Phòng Dân số, Đắk Lắk đang bước vào giai đoạn chuyển đổi nhân khẩu học với quy mô dân số ngày càng tăng, số người cao tuổi có xu hướng gia tăng trong những năm tới. Vì vậy, việc triển khai hiệu quả Luật Dân số sẽ tạo nền tảng quan trọng để địa phương chủ động ứng phó với những thay đổi về cơ cấu dân số, bảo đảm an sinh xã hội và phát triển bền vững.
Nhà nước khuyến khích, tăng cường tư vấn và khám sức khỏe trước hôn nhân nhằm góp phần nâng cao chất lượng dân số.
Không chỉ tập trung vào quy mô và cơ cấu dân số, Luật Dân số năm 2025 còn đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng dân số. Theo đó, Nhà nước khuyến khích và tăng cường các hoạt động tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn nhằm giúp nam, nữ thanh niên được trang bị kiến thức về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, phòng ngừa các bệnh di truyền, bệnh bẩm sinh và chuẩn bị tốt các điều kiện để xây dựng gia đình, sinh con khỏe mạnh. Đồng thời, luật tiếp tục đẩy mạnh thực hiện sàng lọc trước sinh và sàng lọc sơ sinh nhằm phát hiện sớm, can thiệp kịp thời các dị tật, bệnh lý bẩm sinh, góp phần nâng cao chất lượng giống nòi. Công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ, trẻ em, chăm sóc dinh dưỡng trong những năm đầu đời cũng được xác định là những giải pháp quan trọng để nâng cao thể lực, tầm vóc, trí tuệ và chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Luật Dân số số 113/2025/QH15 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026; riêng một số chính sách hỗ trợ tài chính liên quan đến sinh con sẽ được áp dụng từ ngày 1/1/2027. Với nhiều quy định mới mang tính nhân văn và phù hợp với thực tiễn, luật được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng dân số, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước nói chung, tỉnh Đắk Lắk nói riêng trong giai đoạn mới./.
Bài: Mai Lê - Ảnh: Đình Thi