Theo số liệu thống kê của CDC, Đắk Lắk hiện có 22 vùng lõm tiêm chủng tại 8 xã, thuộc địa bàn phụ trách của 4 Trung tâm Y tế. Trong đó, xã Đắk Phơi có 1 điểm; Hòa Sơn có 3 điểm; Yang Mao và Cư Pui mỗi xã có 4 điểm; Krông Á và Ea Kiết mỗi xã có 3 điểm; Ea Trang và Cư M’ta mỗi xã có 2 điểm. Ngoài ra, tỉnh còn ghi nhận 9 vùng nguy cơ lõm tại 3 xã Ea Na, Ea Súp và Ea Rốk, mỗi xã có 3 điểm. Những vùng lõm này cho thấy việc tiếp cận và duy trì tiêm chủng giữa các địa bàn còn chưa đồng đều. Khi trẻ chưa được tiêm hoặc tiêm chưa đủ mũi tích lũy qua nhiều năm, khoảng trống miễn dịch trong cộng đồng có thể gia tăng, tạo điều kiện cho các bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là bệnh sởi xuất hiện và lây lan. Trẻ mắc bệnh có thể phải nhập viện, gặp biến chứng, ảnh hưởng sức khỏe và làm tăng gánh nặng chăm sóc, điều trị cho gia đình. WHO và UNICEF cũng cảnh báo những khoảng trống trong bao phủ tiêm chủng có thể dẫn đến các đợt dịch nguy hiểm, gây thêm áp lực cho hệ thống y tế.
Trước tình hình đó, CDC tỉnh đang triển khai kiểm tra, giám sát hoạt động tiêm chủng thường xuyên, tiêm bù, tiêm vét; đánh giá việc quản lý đối tượng và khảo sát tình hình tiêm chủng của trẻ dưới 5 tuổi tại cộng đồng. Qua làm việc trực tiếp với cơ sở, đoàn công tác ghi nhận những vướng mắc trong vận động người dân, tổ chức điểm tiêm, cập nhật trẻ mới sinh, trẻ di cư để cùng địa phương xây dựng biện pháp can thiệp. Thạc sĩ, bác sĩ CKII Lê Phúc – Phó Giám đốc CDC tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Muốn nâng cao tỷ lệ tiêm chủng tại các vùng lõm, phải xác định được từng trẻ chưa tiêm, thiếu mũi nào và nguyên nhân vì sao chưa đến tiêm. Có nơi khó khăn do đường xa, giao thông cách trở; có nơi điểm tiêm đã được tổ chức gần dân nhưng gia đình vẫn chưa hưởng ứng. Vì vậy, qua kiểm tra, giám sát, CDC cùng địa phương phân tích cụ thể từng vấn đề để lựa chọn cách tháo gỡ phù hợp, đồng thời tăng cường sự phối hợp của chính quyền, các đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng”.
Điển hình tại xã Hòa Sơn có ba địa bàn là vùng lõm tiêm chủng gồm buôn Cuah, buôn Yang Reh và thôn 2 (còn gọi là buôn Trôk Ăt). Theo số liệu của Trạm Y tế xã Hòa Sơn, từ đầu năm đến nay, toàn xã có 201/345 trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ, đạt 58,26%. Một số chỉ tiêu như tiêm vắc xin viêm gan B sơ sinh trong 24 giờ, uống vắc xin bại liệt mũi 3 và tiêm vắc xin sởi chưa đạt tiến độ. Tại Buôn Cuah có 111 trẻ dưới 5 tuổi, trong đó 41 trẻ chưa tiêm đầy đủ; buôn Yang Reh có 126 trẻ dưới 5 tuổi, với 66 trẻ chưa tiêm đầy đủ; thôn 2 có 110 trẻ dưới 5 tuổi, với 42 trẻ chưa tiêm đầy đủ. Đây là những nhóm trẻ cần tiếp tục được rà soát tiền sử tiêm chủng, xác định mũi còn thiếu và vận động gia đình đưa đến tiêm bù theo hướng dẫn chuyên môn. Khác với những địa bàn bị cách trở bởi đèo dốc, ba điểm này cách trạm y tế khoảng 1,5–4 km, giao thông đi lại bình thường. Trạm vẫn duy trì tiêm chủng tại cơ sở và tổ chức tiêm ngoài trạm hằng tháng, bảo đảm vắc xin phục vụ người dân. Tuy nhiên, một bộ phận gia đình dù đã được thông báo, vận động vẫn chưa đưa trẻ đi tiêm. Bên cạnh đó, tình trạng bố mẹ đi làm ăn xa, gửi con cho ông bà, việc cập nhật trẻ di cư chưa chính xác và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các lực lượng tại địa phương cũng ảnh hưởng đến kết quả. Theo bà H’Bul Niê – Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Hòa Sơn, trở ngại lớn hiện nay là một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của tiêm chủng, còn chần chừ hoặc từ chối đưa con đến điểm tiêm. Một số gia đình từ chối nhưng không nêu rõ lý do, khiến cán bộ y tế phải kiên trì tiếp cận, tìm hiểu để tư vấn phù hợp. “Để các điểm vùng lõm đạt tỷ lệ tiêm chủng cao hơn, trong thời gian tới, Trạm sẽ tham mưu kiện toàn lại các tổ tuyên truyền, vận động với sự tham gia của các ban, ngành, đoàn thể, cán bộ thôn, buôn và người có uy tín. Các tổ sẽ hoạt động xuyên suốt, phối hợp rà soát từng hộ, nắm rõ từng trẻ chưa tiêm, thiếu mũi để vận động và theo dõi qua các đợt tiêm tiếp theo. Với những gia đình chưa đồng thuận, chúng tôi sẽ tiếp tục giải thích, tư vấn trực tiếp để cha mẹ hiểu và chủ động đưa con đi tiêm”, bà H’Bul Niê chia sẻ.
CDC làm việc với Trạm Y tế xã Hòa Sơn về các vũng lõm tiêm chủng trên địa bàn.
Trong khi đó, tại xã Yang Mao, khó khăn về địa hình, ngôn ngữ và biến động dân cư đan xen với tâm lý e ngại tiêm chủng đang là những vấn đề khiến tỷ lệ tiêm chủng tại đây chưa cao. Theo đó, 4 địa phương gồm thôn Cư Dhiăt, thôn Yang Hăn, thôn Ea Hăn và buôn Tơng Rang hiện đang là 4 vũng lõm tiêm chủng của xã Yang Mao. Đáng chú ý, thống kê kết quả tiêm chủng ghi nhận tại thôn Cư Dhiăt mới có 2/26 trẻ dưới 1 tuổi được tiêm chủng đầy đủ, đạt 7,7%; buôn Tơng Rang B có 7/29 trẻ, đạt 24,1%, thôn Yang Hăn còn 32 trẻ và thôn Ea Hăn còn 28 trẻ chưa tiêm đầy đủ. Những con số này cho thấy nhu cầu rà soát, tiêm bù và duy trì theo dõi liên tục đối với trẻ tại các điểm có tỷ lệ tiêm thấp. Riêng tại thôn Cư Dhiăt, do thôn nằm cách Trạm Y tế xã Yang Mao khoảng 25 km. Đường đèo dốc, hư hỏng, trơn trượt khiến việc đưa trẻ đến trạm cũng như hành trình của cán bộ y tế vào thôn gặp nhiều trở ngại. Các điểm Yang Hăn, Ea Hăn và Tơng Rang cách trạm khoảng 10–15 km, một số tuyến đường đi lại cũng khó khăn.
Cán bộ y tế xã Yang Mao vượt đường sá lầy lội khó khăn vào vũng lõm thôn Cư Dhiăt để tiêm chủng cho trẻ
Theo bà Trần Thị Quyên – Cán bộ chuyên trách tiêm chủng Trạm Y tế xã Yang Mao, nhiều hộ tại các điểm tiêm chủng thấp là đồng bào dân tộc Mông. Việc truyền thông còn gặp rào cản ngôn ngữ khi một số phụ nữ, người cao tuổi chưa thông thạo tiếng phổ thông. Có gia đình cho rằng trẻ đang khỏe nên chưa cần tiêm; có người lo trẻ sốt sau tiêm, trong khi bố mẹ đi làm xa, ông bà ở nhà ngại đưa cháu đến điểm tiêm vì sợ không biết cách chăm sóc. “Địa bàn rộng, người dân di chuyển giữa các xã, một số trẻ sinh tại nhà chưa được cập nhật kịp thời nên việc quản lý đối tượng còn khó khăn. Chúng tôi rất cần các ban, ngành, đoàn thể cùng tham gia, nhất là lực lượng tại thôn, buôn để hỗ trợ rà soát, giải thích bằng ngôn ngữ người dân hiểu và vận động từng gia đình. Để đảm bảo các trẻ được tiêm chủng đầy đủ, Trạm sẽ tiếp tục duy trì các đợt tiêm lưu động hằng tháng tại vùng lõm, đồng thời tham mưu chính quyền địa phương tăng cường phối hợp, nắm đầy đủ danh sách trẻ trong độ tuổi tiêm chủng để tuyên truyền, vận động người nhà cho trẻ đi tiêm”, bà Quyên cho biết.
Đoàn công tác của CDC tỉnh Đắk Lắk làm việc với Trạm Y tế xã Yang Mao về công tác tiêm chủng và giải pháp thu hẹp vùng lõm tiêm chủng trên địa bàn.
Từ thực tế đi lại tại thôn Cư Dhiăt, CDC tỉnh đã nêu hướng phối hợp, đề nghị Trạm Y tế xã Krông Á hỗ trợ tiêm chủng cho người dân trong thôn, bởi khoảng cách từ thôn Cư Dhiăt đến trạm Krông Á chỉ khoảng 3 km. Nếu được thống nhất triển khai, phương án này sẽ giúp các gia đình tiếp cận điểm tiêm thuận lợi hơn. Cùng với việc phối hợp chuyên môn, các trạm sẽ thống nhất danh sách, cập nhật mũi tiêm và thông báo rõ cho người dân về địa điểm, lịch tiêm để bảo đảm quản lý trẻ liên tục.
Qua giám sát tại cơ sở, yêu cầu đặt ra là gắn việc tổ chức điểm tiêm với rà soát thực tế từng hộ gia đình. Danh sách trên hệ thống quản lý cần được đối chiếu với thông tin của y tế thôn, buôn, đặc biệt đối với trẻ mới sinh, trẻ theo cha mẹ đi làm xa hoặc chuyển nơi cư trú. Hoạt động truyền thông cũng cần được duy trì thường xuyên, giải đáp cụ thể những lo lắng của gia đình về tiêm chủng và chăm sóc trẻ sau tiêm. Thạc sĩ, bác sĩ CKII Lê Phúc – Phó Giám đốc CDC nhấn mạnh: “Ngành Y tế sẽ tiếp tục đưa dịch vụ đến gần người dân, nhất là trẻ em. Tuy nhiên, ngành Y tế rất cần sự đồng hành của chính quyền và các đoàn thể để vận động gia đình đưa trẻ đi tiêm đầy đủ, đúng lịch. Để tăng tỷ lệ tiêm chủng tại các vùng lõm, CDC tỉnh sẽ tiếp tục hỗ trợ chuyên môn, phối hợp với cơ sở tháo gỡ khó khăn và theo dõi kết quả sau can thiệp; tổ chức tập huấn nâng cao kỹ năng truyền thông, tư vấn cho cán bộ y tế, chú trọng cách tiếp cận phù hợp với ngôn ngữ, phong tục của từng cộng đồng và giải đáp những lo ngại về tiêm chủng. Để công tác tiêm chủng đạt hiệu quả hơn, mỗi địa phương cần phân công rõ người phụ trách, nắm chắc danh sách trẻ chưa tiêm, thiếu mũi và kiên trì vận động từng gia đình, nhất là những hộ nhiều lần chưa đưa con đến điểm tiêm”.
Để nâng cao tỷ lên tiêm chủng tại vùng lõm, CDC và các trạm đang nỗ lực tìm các giải pháp phù hợp.
Từ kiện toàn tổ vận động ở Hòa Sơn đến tìm hướng hỗ trợ điểm tiêm gần hơn cho người dân Cư Dhiăt, CDC tỉnh đang cùng y tế cơ sở tháo gỡ những khó khăn cụ thể trong công tác tiêm chủng. Để các giải pháp phát huy hiệu quả, cần duy trì việc rà soát từng trẻ, kiên trì vận động từng gia đình và tổ chức các buổi tiêm phù hợp với điều kiện địa phương. Với sự hỗ trợ chuyên môn của CDC tỉnh cùng sự chung tay của chính quyền, các đoàn thể và người dân, những vùng lõm tiêm chủng sẽ từng bước được thu hẹp, giúp trẻ được bảo vệ đầy đủ hơn trước các bệnh truyền nhiễm, góp phần ngăn ngừa dịch bệnh ngay từ cộng đồng./.
Bài: Mai Lê -
Ảnh: Hải Trung