PV: Thưa bác sĩ, cúm mùa và sốt xuất huyết đều có thể gây sốt, đau đầu, đau mỏi cơ thể và mệt mỏi. Vậy hai bệnh có những điểm giống và khác nhau nào về triệu chứng? Người dân cần chú ý những dấu hiệu gì để nhận biết bệnh sớm?
Bác sĩ Đỗ Hữu Thành: Điểm giống nhau giữa cúm mùa và sốt xuất huyết là cả hai bệnh ở giai đoạn đầu đều có các triệu chứng toàn thân khá tương đồng và dễ gây nhầm lẫn như là sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi cơ khớp và mệt mỏi. Tuy nhiên cúm mùa và sốt xuất huyết có những điểm khác nhau. Điểm khác nhau ở đây là cúm thường đi kèm với các triệu chứng đường hô hấp rõ rệt như là ho, có thể là ho khan, ho có đờm, đau họng, sổ mũi, hắt hơi, một số trường hợp có thể bị tiêu chảy hoặc nôn mửa, nhất là ở trẻ em. Còn ở sốt xuất huyết thì thường ít có các triệu chứng về đường hô hấp, không gây ho, không gây sổ mũi. Dấu hiệu đặc trưng nhận biết sốt xuất huyết như là chảy máu cam, chảy máu chân răng, các chấm xuất huyết dưới da, da xung huyết hoặc các dấu hiệu về đau vùng gan, buồn nôn và chán ăn.
Dấu hiệu nhận biết sớm cần chú ý về cúm mùa thì khởi phát đột ngột kèm theo các triệu chứng viêm đường hô hấp như ở trên. Còn với sốt xuất huyết thì sốt cao liên tục từ 2-7 ngày và khó hạ sốt bằng thuốc thông thường. Đau mỏi người dữ dội, kèm theo dấu hiệu da xung huyết hoặc có xuất huyết ở ngoài da.
PV: Khi bị sốt, nhiều người có thói quen tự mua thuốc hạ sốt, kháng sinh hoặc sử dụng các bài thuốc dân gian. Người mắc cúm mùa và sốt xuất huyết cần lưu ý gì khi dùng thuốc? Đặc biệt, vì sao người nghi mắc sốt xuất huyết cần tránh tự ý sử dụng aspirin, ibuprofen và các thuốc kháng viêm không steroid khác?
Bác sĩ Đỗ Hữu Thành: Về câu hỏi này thì chúng ta cần có những lưu ý chung khi dùng thuốc. Thứ nhất bệnh cúm mùa và bệnh sốt xuất huyết đều là bệnh do vi rút gây ra và kháng sinh chỉ có tác dụng với các bệnh do vi khuẩn, không có tác dụng đối với các bệnh do vi rút gây ra. Thế nên, không được tự ý dùng kháng sinh khi chưa có sự chỉ định của bác sĩ. Cần phải thận trọng khi sử dụng các bài thuốc dân gian mà chưa được kiểm chứng và ưu tiên sử dụng các thuốc hạ sốt paracetamol theo đúng liều lượng và khoảng cách thời gian giữa các lần uống, thường cách nhau từ 4 giờ đến 6 giờ để tránh quá liều và có thể gây tổn thương gan. Về lý do vì sao cần phải tránh aspirin, ibuprofen và các thuốc kháng viêm không steroid khác khi nghi ngờ sốt xuất huyết. Thì chúng ta cũng đã biết sốt xuất huyết sẽ làm giảm số lượng tiểu cầu và làm tăng tính thấm thành mạch dễ dẫn đến nguy cơ chúng ta bị chảy máu nhiều hơn. Các thuốc như là aspirin, ibuprofen và các thuốc kháng viêm không steroid các thuốc này có thể ảnh hưởng đến chức năng tiểu cầu, làm tăng nguy cơ chảy máu trầm trọng, tức là xuất huyết dạ dày và có thể dẫn đến những biến chứng nặng và có thể dẫn đến tử vong. Ngoài ra chúng ta cũng có thể thấy là việc dùng aspirin ở trẻ em mắc bệnh do vi rút còn có nguy cơ gây ra hội chứng Reye cực kỳ nguy hiểm (có thể dẫn đến tổn thương não và suy gan nghiêm trọng).
PV: Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, cúm mùa và sốt xuất huyết có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm nào? Những đối tượng nào có nguy cơ diễn biến nặng và cần được theo dõi chặt chẽ hơn?
Bác sĩ Đỗ Hữu Thành: Nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp, thì các biến chứng nguy hiểm cúm mùa có thể gây viêm phổi nặng suy hô hấp, viêm cơ tim, viêm não làm trầm trọng thêm các bệnh lý mạn tính sẵn có của người bệnh như là tim mạch, hen suyễn hoặc đái tháo đường dẫn đến có thể là suy đa tạng.
Còn ở sốt xuất huyết có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như sốc do giảm thể tích tuần hoàn, thoát huyết tương, xuất huyết nặng trong đó có xuất huyết trong như xuất huyết tiêu hóa, xuất huyết não. Suy tạng thì có suy gan, suy thận, tổn thương cơ tim và có thể gây tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời
PV: Cúm mùa lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, trong khi sốt xuất huyết lây qua muỗi truyền bệnh. Sự khác biệt về đường lây này quyết định các biện pháp dự phòng như thế nào? Người dân cần thực hiện những việc gì để phòng đồng thời cả hai bệnh?
Bác sĩ Đỗ Hữu Thành: Như chúng ta đã biết, bệnh cúm và bệnh sốt xuất huyết có đường lây truyền khác nhau. Bệnh cúm mùa lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người bệnh ho hắt hơi sổ mũi làm phát tán các giọt bắn chứa vi rút ra ngoài không khí và sau đó qua tiếp xúc với bề mặt bị ô nhiễm đưa lên mắt mũi miệng. Còn về sốt xuất huyết lây truyền qua vết đốt của trung gian truyền bệnh, và ở đây chủ yếu là muỗi vằn aedes aegypti mang mầm bệnh từ người bệnh sang người lành vậy nên cái việc khác biệt về đường lây này cũng quyết định các biện pháp phòng ngừa của hai bệnh cũng khác nhau.
Cán bộ y tế hướng dẫn, hỗ trợ người dân trong hoạt động chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng. Ảnh Đình Thi
Người dân cần thực hiện những việc gì để phòng đồng thời cả hai bệnh:
Về bệnh cúm chúng ta phải thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang khi đông người, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, giữ ấm cơ thể, tăng cường dinh dưỡng, nâng cao đề kháng, tiêm vắc xin phòng cúm mùa hằng năm.
Về bệnh sốt xuất huyết, thì đầu tiên chúng ta phải có diệt muỗi đúng không ạ, diệt muỗi có thể dùng vợt hoặc dùng các sản phẩm diệt muỗi. Diệt lăng quăng bọ gậy bằng cách đậy kín các dụng cụ chứa nước, thả cá vào bể, lu nước, lật úp các dụng cụ vật dụng đọng nước, dọn dẹp vệ sinh môi trường xung quanh nhà, khi ngủ phải ngủ màn, kể cả ban ngày và ban đêm vì muỗi sốt xuất huyết thì thường có xu hướng hoạt động cả ngày nhưng hoạt động nhiều nhất vào sáng sớm và chiều tối, mặc quần áo dài tay.
PV: Bác sĩ có khuyến cáo gì đối với người dân khi xuất hiện triệu chứng sốt nhưng chưa rõ nguyên nhân? Đâu là những việc cần làm, những sai lầm cần tránh và các dấu hiệu cho thấy người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay?
Bác sĩ Đỗ Hữu Thành: Đối với những người dân khi xuất hiện triệu chứng sốt nhưng chưa rõ nguyên nhân thì sốt ở đây chúng ra có rất nhiều nguyên nhân, thế nên những việc cần làm của chúng ta, thứ nhất là phải theo dõi sát thân nhiệt và các triệu chứng đi kèm, thứ hai là nghỉ ngơi ở những nơi thoáng mát và phải uống đủ nước, ưu tiên nước oresol và có thể dùng hạ sốt bằng paracetamol đúng liều lượng nếu sốt cao trên 38,5oC, thuốc paracetamol này là một trong những loại thuốc chúng ta có thể mua mà không cần kê đơn của bác sĩ. Khi mà chúng ta có những triệu chứng khác thì phải đến cơ sở y tế ngay để được các bác sĩ thăm khám, làm xét nghiệm để chẩn đoán chính xác nguyên nhân mà chúng ta bị sốt.
Trong những sai lầm mà chúng ta cần tránh, thứ nhất đó là tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định, như chúng ta đã biết kháng sinh chỉ có tác dụng đối với các bệnh do vi khuẩn gây ra, còn lại những bệnh do vi rút, kháng sinh hoàn toàn vô tác dụng, có thể có biến chứng và kháng thuốc đi kèm, tự ý sử dụng aspirin, ibuprofen và các thuốc kháng viêm không steroid khi chưa loại trừ được sốt xuất huyết, cạo gió, xông hơi quá mức hoặc lạm dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng chưa được kiểm chứng (không rõ nguồn gốc), chủ quan, tự điều trị tại nhà khi bệnh đã có dấu hiệu trở nặng.
Các dấu hiệu cần đến cơ sở y tế ngay đó là sốt cao liên tục, không đáp ứng được với thuốc hạ sốt, li bì, lơ mơ mệt mỏi rũ rượi. Trẻ em thì có biểu hiện quấy khóc nhiều, bứt rứt, co giật không ăn uống, bỏ ăn, đau bụng nhiều, nôn mửa liên tục. Có các dấu hiệu xuất huyết như là chảy máu chân răng, chảy máu cam, có thể là nôn ra máu, đi ngoài phân đen, xuất hiện các nốt xuất huyết dày đặc ở trên da, chân tay lạnh, vã mồ hôi, da nhợt nhạt, khó thở, tức ngực, tiểu ít... tất cả các triệu chứng này chúng ta cần phải đưa đến cơ sở y tế ngay mặc dù trước đó chúng ta có thể đã đi khám và được chẩn đoán là bệnh sốt xuất huyết nhẹ có thể điều trị tại nhà nhưng khi có triệu chứng này chúng ta cần phải đi đến cơ sở y tế ngay lập tức vì có thể bệnh đang trở nặng hơn và có những biến chứng của các bệnh.
Cảm ơn bác sĩ về những chia sẻ hữu ích vừa rồi!
Thực hiện: Thu Phượng