SỞ Y TẾ TỈNH ĐẮK LẮK

Kiểm soát các yếu tố nguy cơ để phòng ngừa tái phát đột quỵ

29/04/2026 03:42

Đột quỵ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế tại Việt Nam, với nguy cơ tái phát luôn hiện hữu nếu người bệnh không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, nguy cơ tái phát có thể xảy ra ngay trong những năm đầu sau cơn đột quỵ, thậm chí cao hơn ở những bệnh nhân không tuân thủ điều trị hoặc không kiểm soát các bệnh lý nền.

Thực tế cho thấy, không ít người bệnh sau khi trải qua giai đoạn cấp cứu lại dần chủ quan khi sức khỏe ổn định, tự ý ngưng thuốc, bỏ tái khám hoặc buông lỏng việc kiểm soát tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu… Những yếu tố tưởng chừng quen thuộc này lại chính là “ngòi nổ âm thầm”, khiến nguy cơ đột quỵ tái phát luôn rình rập.

Sau cơn đột quỵ cách đây gần một năm, ông N.V.H (trú tại phường Tân Lập, tỉnh Đắk Lắk) từng kiên trì điều trị và tập phục hồi chức năng. Tuy nhiên, khi thấy sức khỏe cải thiện, ông dần lơ là: thi thoảng quên uống thuốc, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối và chất béo quay trở lại. Trong lần tái khám gần đây, bác sĩ cảnh báo huyết áp của ông tăng cao kéo dài, mỡ máu chưa được kiểm soát… đây là những yếu tố làm nguy cơ tái phát đột quỵ tăng lên rõ rệt. Không riêng ông H., nhiều người bệnh sau đột quỵ vẫn chưa thực sự hiểu rằng, vượt qua cơn nguy kịch mới chỉ là bước đầu của hành trình điều trị. Điều quan trọng hơn là kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ để phòng ngừa biến cố tái phát. Theo ghi nhận tại cộng đồng, không ít người dân vẫn nghĩ rằng đột quỵ chỉ xảy ra một lần hoặc sau điều trị là đã khỏi bệnh. Bà T.T.M (trú tại xã Ea Ktur, tỉnh Đắk Lắk) chia sẻ: Chồng bà từng bị tai biến nhẹ, giờ đi lại bình thường nên gia đình cũng nghĩ đã ổn. Chỉ đến khi bác sĩ nhắc phải uống thuốc đều, giữ huyết áp ổn định, ăn uống khoa học thì tôi mới hiểu nguy cơ tái phát vẫn còn rất cao nếu chủ quan.

Tái khám và kiểm soát huyết áp, mỡ máu, đường huyết là yếu tố quan trọng giúp phòng ngừa đột quỵ tái phát.

Theo các bác sĩ chuyên khoa, phần lớn các trường hợp đột quỵ tái phát có liên quan trực tiếp đến những yếu tố nguy cơ tim mạch. Trong đó, tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng hàng đầu. Việc duy trì huyết áp ổn định, với mức dưới 130/80 mmHg (tùy tình trạng cụ thể), có ý nghĩa quyết định trong dự phòng tái phát đột quỵ. Bên cạnh đó, các yếu tố như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, thừa cân, béo phì, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, chế độ ăn mặn và lối sống ít vận động tiếp tục làm tổn thương hệ mạch, thúc đẩy hình thành cục máu đông hoặc xơ vữa động mạch là cơ chế trực tiếp dẫn đến đột quỵ.

Bác sĩ CKII Nguyễn Chí Huân – Trưởng Khoa Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh cho biết, phòng ngừa đột quỵ tái phát không thể chỉ dựa vào thuốc mà cần một chiến lược kiểm soát nguy cơ toàn diện, trong đó tuân thủ điều trị giữ vai trò then chốt. Người bệnh cần sử dụng thuốc theo đúng chỉ định, bao gồm thuốc chống kết tập tiểu cầu; hoặc thuốc chống đông trong trường hợp có nguồn gốc tim mạch như rung nhĩ; cùng với thuốc hạ huyết áp và statin để kiểm soát mỡ máu. Việc tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng cải thiện có thể làm tăng đáng kể nguy cơ tái phát. Song song với điều trị bằng thuốc, thay đổi lối sống là nền tảng lâu dài: duy trì chế độ ăn nhạt, giảm muối, hạn chế mỡ động vật và thực phẩm chế biến sẵn; tăng cường rau xanh, trái cây, cá; tập thể dục phù hợp thể trạng; bỏ thuốc lá; hạn chế rượu bia; ngủ đủ giấc và tái khám định kỳ để theo dõi huyết áp, đường huyết, mỡ máu và chức năng tim mạch.

Người bệnh sau đột quỵ cần duy trì tập luyện phục hồi chức năng kết hợp điều trị để hạn chế nguy cơ tái phát.

Nhiều trường hợp đột quỵ tái phát không xảy ra đột ngột mà đã có những dấu hiệu cảnh báo từ trước, nhưng lại dễ bị bỏ qua vì chỉ xuất hiện thoáng qua rồi tự hết. Người bệnh có thể đột nhiên bị méo miệng nhẹ, tê hoặc yếu một bên tay chân, nói khó, nói líu, chóng mặt hoặc nhìn mờ… Các triệu chứng này có thể chỉ kéo dài vài phút đến vài giờ rồi biến mất, khiến nhiều người chủ quan nghĩ là không sao. Tuy nhiên, theo các bác sĩ, đây có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua, được xem như “cơn đột quỵ mini”, là dấu hiệu cảnh báo sớm cho một cơn đột quỵ thực sự. Điều đáng lo ngại là nguy cơ xảy ra đột quỵ thật sự có thể tăng rất cao ngay trong vài ngày đầu sau đó, đặc biệt trong 1–2 ngày đầu tiên. Nếu không đi khám và điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với một cơn đột quỵ nặng hơn, để lại di chứng hoặc thậm chí đe dọa tính mạng. Vì vậy, ngay khi xuất hiện những dấu hiệu dù chỉ thoáng qua, người dân cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, không chờ triệu chứng tự hết.

Đột quỵ có thể tái phát, nhưng hoàn toàn thể phòng ngừa. Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, mỡ máu, duy trì lối sống lành mạnh và tuân thủ điều trị lâu dài chính là yếu tố quyết định khả năng hồi phục và chất lượng cuộc sống lâu dài của người bệnh.

Bài: Thu Phượng - Ảnh: Đình Thi

Facebook Tweet Mail Google-plus