Bệnh nhân Y.O.N (42 tuổi) ở xã Krông Búk, tỉnh Đắk Lắk bị đau lưng âm ỉ đã hơn 3 năm nay nhưng chưa từng đi khám. Trong một lần kéo ống nước tưới cây cà phê, anh cảm thấy đau nhói vùng thắt lưng. Anh Y.O đã tự mua thuốc uống nhưng cơn đau chỉ đỡ được vài ngày rồi tái phát nặng hơn, lan xuống chân trái, đi lại rất khó khăn. Tại Bệnh viện đa khoa (BVĐK) Thiện Hạnh, sau khi thăm khám và làm các chỉ định cận lâm sàng, bác sĩ xác định anh bị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng giai đoạn nặng, không thể điều trị bằng thuốc đơn thuần mà phải phẫu thuật.
Bác sĩ chuyên khoa II Văn Hữu Khánh, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh, BVĐK Thiện Hạnh cho biết tỉnh Đắk Lắk nói riêng, khu vực Tây Nguyên cũ nói chung, tỷ lệ bệnh nhân mắc bệnh lý thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng khá cao, nguyên nhân phổ biến là do lao động nặng, thường xuyên bê, vác, nhất là vào thời điểm thu hoạch nông sản, tưới cà phê, hồ tiêu…. Đặc điểm chung của những bệnh nhân này là không đi khám sớm khi đau lưng, chỉ khi bệnh nặng, đau nhiều, khó vận động mới đến bệnh viện. Điều này khiến cho cột sống, đĩa đệm bị ảnh hưởng lớn, việc điều trị trở nên khó khăn, nhiều trường hợp phải phẫu thuật, thời gian phục hồi lâu.
Bác sĩ Văn Hữu Khánh khám cho bệnh nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng.
Cột sống được tạo thành từ các đốt sống xếp chồng lên nhau. Đây là một trong những bộ phận quan trọng nhất giúp cho mọi tư thế vận động như đi, đứng, vặn mình, cúi, ưỡn…được tự do và linh hoạt, ngoài ra nó còn có chức năng bảo vệ tủy sống, một cột dây thần kinh kết nối não với các phần còn lại trong cơ thể. Cột sống bao gồm 7 đốt sống sống lưng, 12 đốt sống ngực, 5 đốt sống thắt lưng. Các đốt sống được lót bởi các đĩa đệm, giữ vai trò bảo vệ xương trong các hoạt động hằng ngày. Thoát vị đĩa đệm là khi nhân nhầy của đĩa đệm bị thoát ra khỏi vị trí bình thường, chèn ép vào các rễ thần kinh, gây ra hiện tượng đau nhức, tê bì, ảnh hưởng đến vận động, trường hợp nặng có thể teo cơ đùi và cẳng chân, nguy cơ tàn phế.
Triệu chứng thường gặp của thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng khá điển hình như: Đau lưng, đau tăng khi vận động; Khó cúi, ngửa, xoay người. Nặng hơn có thể đau lan xuống mông, đùi, chân; tê bì, châm chích ở chân; yếu cơ, giảm khả năng vận động. Một số trường hợp có thể gây rối loạn đại tiểu tiện phải cấp cứu. Điều đáng nói là những biểu hiện này dễ nhầm lẫn với đau lưng thông thường nên nhiều người chủ quan không đi khám sớm. “Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng có thể biến chứng gây ra Hội chứng chùm đuôi ngựa, khiến việc đại, tiểu tiện không tự chủ, bí tiểu, yếu hai chân đột ngột. Đây là hội chứng cần phải mổ gấp trong vòng 24 giờ nhằm tăng cơ hội phục hồi các chức năng vận động, bàng quang, trực tràng cho người bệnh. Cấp cứu càng muộn thì cơ hội phục hồi càng giảm”, bác sĩ Văn Hữu Khánh lưu ý.
Thường xuyên lao động nặng, sai tư thế là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng.
Hiện có nhiều phương pháp điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng gồm: điều trị nội khoa (bảo tồn, không xâm lấn); vật lý trị liệu, phục hồi chức năng; phẫu thuật; thay đĩa đệm nhân tạo. Tùy vào mức độ bệnh mà bác sĩ chuyên khoa sẽ lựa chọn phương pháp điều trị khác nhau. Bác sĩ Văn Hữu Khánh cho biết: Có đến 80% trường hợp thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng được cải thiện bằng điều trị bảo tồn. Chỉ có khoảng 20% trường hợp cần có chỉ định can thiệp ngoại khoa. Tuy nhiên với công nghệ khoa học hiện đại ngày nay, phẫu thuật không còn là vấn đề quá lớn. Phẫu thuật nội soi (1 cổng hoặc 2 cổng) có nhiều ưu điểm, đường xâm nhập rất nhỏ, tránh tổn thương mô và các cơ quan kế cận, giúp bệnh nhân mau phục hồi hơn, trả lại chức năng sinh lý cho bệnh nhân nhanh hơn. Điều quan trọng là bệnh nhân phải nhận biết dấu hiệu và đi khám sớm”.
Theo các bác sĩ chuyên khoa, phòng bệnh luôn là giải pháp hiệu quả và ít tốn kém nhất. Trong lao động hằng ngày nên hạn chế bưng bê, kéo, vác nặng. Khi cần thực hiện phải giữ đúng tư thế, ôm sát vật vào người và chỉ sử dụng lực cơ bắp tay, chân để nâng, không sử dụng cử động của lưng, hông; luôn giữ lưng thẳng; khi có biểu hiện đau cần nghỉ ngơi, không gắng sức. Ngoài ra, để bảo vệ cột sống lưng, mỗi người cần có chế độ vận động, dinh dưỡng hợp lý, bổ sung canxi, vitamin D định kỳ; tránh thừa cân, béo phì; khi có biểu hiện đau lưng tăng dần cần đi khám; không tự ý mua thuốc giảm đau về uống, tránh nguy cơ bệnh nặng hơn và gây biến chứng.
Bài: Nguyễn Huế - Ảnh: Bảo Trọng