Trường hợp của bà N.T.S., 72 tuổi (xã Ea M’Droh, tỉnh Đắk Lắk) là một ví dụ điển hình. Nhiều năm nay, bà S thường xuyên bị đau nhức xương khớp. Ban đầu chỉ là những cơn đau âm ỉ ở đầu gối, vai gáy rồi lan xuống thắt lưng. Có ngày bà đi lại khó khăn, đứng lên ngồi xuống đều phải vịn vào thành ghế. Thế nhưng, thay vì đến cơ sở y tế để được thăm khám, bà lại lựa chọn một cách quen thuộc mà không ít người cao tuổi vẫn làm: tự mua thuốc nam về uống. Theo lời kể của người thân, con cháu trong gia đình đã nhiều lần khuyên bà đến bệnh viện để kiểm tra nguyên nhân gây đau nhức, nhưng lần nào bà cũng từ chối với lý do: "Đau nhức tuổi già thôi, uống vài thang thuốc nam là đỡ", hay "Đi bệnh viện vừa tốn tiền, vừa mất thời gian". Sự kiên quyết ấy xuất phát từ niềm tin rằng những bài thuốc được người quen giới thiệu là an toàn vì có nguồn gốc từ thảo dược. Mỗi khi cơn đau dịu đi, bà lại càng tin rằng mình đã chọn đúng cách điều trị. Nhưng điều bà không nhận ra là thuốc chỉ đang giúp giảm triệu chứng, trong khi nguyên nhân gây bệnh vẫn âm thầm tiến triển.
Không chỉ trường hợp của bà N.T.S., nhiều người bệnh khác cũng phải trả giá vì thói quen tự chẩn đoán và sử dụng lại đơn thuốc cũ. Điển hình là trường hợp của ông H.V.Q. 69 tuổi (xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk), trong một lần xuất hiện cơn đau bụng dữ dội, ông cho rằng bệnh dạ dày tái phát vì trước đó từng nhiều lần điều trị viêm dạ dày. Thay vì đến cơ sở y tế để thăm khám, ông lấy lại đơn thuốc cũ và tự mua thuốc về sử dụng với hy vọng cơn đau sẽ nhanh chóng thuyên giảm. Tuy nhiên, sau nhiều giờ dùng thuốc, tình trạng không những không cải thiện mà cơn đau ngày càng dữ dội, lan rộng và khiến ông gần như không thể chịu đựng được. Chỉ đến khi gia đình đưa vào bệnh viện cấp cứu, kết quả thăm khám và các xét nghiệm mới xác định nguyên nhân thực sự không phải là bệnh dạ dày như ông vẫn nghĩ, mà là viêm túi mật cấp. Do bệnh đã diễn tiến nặng, các bác sĩ phải chỉ định phẫu thuật khẩn cấp để xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm như hoại tử hoặc vỡ túi mật, có thể đe dọa đến tính mạng. Theo bác sĩ Lê Thanh Hà - Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Đại học Y dược Buôn Ma Thuột: Trường hợp bệnh nhân này là bài học điển hình về việc nhầm lẫn giữa triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh. Đau bụng là biểu hiện chung của rất nhiều bệnh lý khác nhau, từ các bệnh đường tiêu hóa, gan mật, tụy đến các tình trạng ngoại khoa cần can thiệp khẩn cấp. Chỉ dựa vào kinh nghiệm của những lần mắc bệnh trước để tự chẩn đoán rồi sử dụng lại đơn thuốc cũ có thể khiến người bệnh bỏ lỡ "thời gian vàng" trong điều trị.
Câu chuyện của bà S. hay ông Q không phải là trường hợp cá biệt mà là hình ảnh quen thuộc ở nhiều gia đình Việt Nam. Chúng ta dễ dàng bắt gặp những người lớn tuổi luôn giữ sẵn vài gói thuốc nam, vài vỉ thuốc giảm đau hoặc những đơn thuốc cũ trong nhà để sử dụng bất cứ khi nào cảm thấy khó chịu. Nhiều người tin vào lời mách bảo của hàng xóm, người quen hơn là lời khuyên của nhân viên y tế. Và mỗi lần họ tự ý mua thuốc là mỗi lần người bệnh đang tự đặt sức khỏe của mình vào một phép thử đầy may rủi. Nhiều người cho rằng đi khám, đến bệnh viện là tốn kém thời gian, tiền bạc trong khi một thang thuốc hay vài viên thuốc giảm đau lại rẻ hơn rất nhiều. Nhưng họ quên rằng, nếu điều trị sai trong thời gian dài, chi phí để khắc phục hậu quả có thể lớn gấp nhiều lần, chưa kể những tổn thương sức khỏe không thể phục hồi hoàn toàn.
Khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng bất thường nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân, thay vì tự trở thành "bác sĩ" của chính mình.
Ngày nay, sự phát triển của internet giúp chúng ta tiếp cận thông tin nhanh hơn, nhưng cũng khiến không ít người rơi vào "ma trận" của những lời quảng cáo quá mức. Chỉ cần gõ vài từ khóa như chữa đau khớp, hàng trăm bài viết, video và sản phẩm xuất hiện với những lời giới thiệu hấp dẫn như "khỏi hoàn toàn", "không cần phẫu thuật", "bí quyết gia truyền", "hiệu quả sau vài ngày". Nếu thiếu kiến thức y khoa, rất khó để người bệnh phân biệt đâu là thông tin đáng tin cậy, đâu chỉ là chiêu thức tiếp thị.
Theo bác sĩ Võ Thị Diệu Hà - Khoa Lão, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên: Hàng tháng Khoa tiếp nhận rất nhiều bệnh nhân nhập viện khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn nặng chỉ vì trì hoãn việc thăm khám. Không ít người phải đối mặt với biến dạng khớp, giảm khả năng vận động, thậm chí mất đi cơ hội điều trị bảo tồn vì quá tin vào các phương pháp tự chữa tại nhà. “Không có loại thuốc nào phù hợp với tất cả mọi người, cũng không có bài thuốc nào chữa được mọi bệnh, điều trị hiệu quả luôn bắt đầu từ việc chẩn đoán đúng nguyên nhân. Chỉ khi biết mình mắc bệnh gì, mức độ ra sao và có những yếu tố nguy cơ nào, bác sĩ mới có thể xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người”, bác sĩ Hà khẳng định.
Hiện nay, tình trạng người dân, đặc biệt là người lớn tuổi, vẫn giữ thói quen tự chẩn đoán bệnh và tự điều trị tại nhà. Chỉ dựa vào những triệu chứng quen thuộc hoặc kinh nghiệm từ những lần mắc bệnh trước, nhiều người vội vàng kết luận mình bị "đau dạ dày tái phát", "đau nhức do tuổi già", "cảm cúm thông thường" rồi tự mua thuốc hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ mà không đến cơ sở y tế thăm khám. Theo các bác sĩ, đây là một quan niệm tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Trên thực tế, cùng một triệu chứng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân bệnh lý khác nhau. Chẳng hạn, đau bụng không chỉ là biểu hiện của bệnh dạ dày mà còn có thể liên quan đến viêm túi mật, viêm tụy cấp, viêm ruột thừa hoặc nhiều bệnh lý ngoại khoa cần can thiệp khẩn cấp. Tương tự, đau nhức xương khớp không đơn thuần là dấu hiệu của tuổi tác mà có thể là biểu hiện của thoái hóa khớp, viêm khớp, loãng xương hay các bệnh lý mạn tính khác. Nếu người bệnh chỉ tập trung điều trị triệu chứng mà không xác định đúng nguyên nhân, bệnh có thể diễn tiến âm thầm, làm mất "thời gian vàng" trong điều trị. Các bác sĩ cũng cảnh báo, việc tự ý mua thuốc, sử dụng thuốc theo lời truyền miệng hoặc tái sử dụng đơn thuốc cũ không chỉ làm che lấp các triệu chứng quan trọng mà còn có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc khiến bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Đối với người cao tuổi, nguy cơ này càng lớn do thường mắc nhiều bệnh lý nền và phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc. Vì vậy, khi xuất hiện các triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc có dấu hiệu bất thường, người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân, thay vì tự trở thành "bác sĩ" của chính mình./.
Bài: Mỹ Hạnh - Ảnh: Bảo Trọng