SỞ Y TẾ TỈNH ĐẮK LẮK

Giữ cân bằng giới tính khi sinh vì tương lai của mọi trẻ em

22/07/2026 09:46

Theo báo cáo của Phòng Dân số- Sở Y tế Đắk Lắk, tỷ số giới tính khi sinh tại Đắk Lắk vẫn cao hơn mức cân bằng sinh học tự nhiên. Dù chưa ở mức báo động, các chuyên gia cho rằng đây là dấu hiệu không thể chủ quan bởi mất cân bằng giới tính khi sinh là hệ quả của những định kiến kéo dài nhiều năm. Kiểm soát tình trạng này không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà đòi hỏi sự thay đổi nhận thức từ mỗi gia đình và sự chung tay của cả cộng đồng.

Theo thống kê Phòng Dân số, Sở Y tế Đắk Lắk hiện tỷ số giới tính khi sinh 107,5 bé trai/100 bé gái, cao hơn mức cân bằng sinh học tự nhiên là 104 bé trai/100 bé gái. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và quỹ dân số liên hiệp quốc cảnh báo, “Trong khoảng 10-15 năm tới, nếu không kiểm soát tốt, tình trạng dư thừa nam giới trong độ tuổi kết hôn có thể xảy ra, kéo theo mất cân bằng trong cơ cấu dân số, thị trường lao động và nhiều vấn đề xã hội khác. Phụ nữ và trẻ em gái cũng có nguy cơ trở thành nhóm dễ bị tổn thương hơn trong tiếp cận giáo dục, việc làm và các cơ hội phát triển. Khi giá trị của một đứa trẻ bị đánh giá dựa trên giới tính thì cũng là lúc những nỗ lực xây dựng bình đẳng giới đứng trước nhiều rào cản”.

Giữ tỷ số giới tính khi sinh ở mức cân bằng tự nhiên không chỉ là nhiệm vụ của ngành Y tế mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Đắk Lắk là địa phương tập trung đông đồng bào dân tộc cùng sinh sống, Điều này đặt ra không ít thách thức trong công tác kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Quan niệm “phải có con trai nối dõi”, “nhà phải có con trai mới đủ” hay tâm lý “sinh ít nhưng phải đủ nếp đủ tẻ” vẫn còn tồn tại ở không ít gia đình. Khi những quan niệm ấy kết hợp với sự phát triển của công nghệ y học, nguy cơ lựa chọn giới tính thai nhi ngày càng hiện hữu. Nhiều năm qua, tỉnh Đắk Lắk đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Trong đó, truyền thông được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm, góp phần thay đổi nhận thức, hành vi và từng bước xóa bỏ định kiến giới trong cộng đồng. Các hoạt động truyền thông được triển khai thường xuyên tại khu dân cư, trường học, khu công nghiệp và những nơi tập trung đông lao động trẻ. Nội dung truyền thông không chỉ phổ biến quy định của pháp luật mà còn cung cấp kiến thức về bình đẳng giới, chăm sóc sức khỏe sinh sản…

Bác sĩ H’Bê Niê - Trưởng Phòng Dân số, Sở Y tế Đắk Lắk cho biết, thông qua các hình thức tuyên truyền như pano, áp phích, tờ rơi, Đắk Lắk còn đẩy mạnh truyền thông trên nền tảng số bằng các video ngắn, infographic, đặc biệt là những câu chuyện thực tế về các gia đình có con gái nhưng vẫn hạnh phúc, thành đạt. Những câu chuyện đời thường có sức lan tỏa mạnh mẽ hơn nhiều so với những khẩu hiệu tuyên truyền. “Khi người dân nhìn thấy nhiều gia đình chỉ có con gái nhưng các cháu học giỏi, thành đạt, hiếu thảo với cha mẹ, họ sẽ dần thay đổi suy nghĩ”.

Chị Huỳnh Thị Thảo, xã Cư M;gar, tỉnh Đắk Lắk cho biết, sau khi sinh hai con gái, vợ chồng chị từng chịu nhiều áp lực từ người thân và hàng xóm vì chưa có con trai. “Ngày đó ai cũng bảo phải sinh thêm để có con trai nối dõi. Nhưng sau nhiều lần được cán bộ dân số tuyên truyền, nghe trên loa truyền thanh và chứng kiến nhiều gia đình chỉ có con gái nhưng các cháu đều học hành thành đạt, vợ chồng tôi quyết định dừng lại”. Hiện nay, hai con gái của chị đều đang học đại học tại TP.HCM. “Nhìn các con khỏe mạnh, ngoan ngoãn, có định hướng tương lai rõ ràng, tôi chưa bao giờ thấy mình thiếu điều gì chỉ vì không có con trai. Chị Thảo chia sẻ thêm.

Bác sĩ H’Bê Niê - Trưởng Phòng Dân số, Sở Y tế Đắk Lắk cho biết thêm, mất cân bằng giới tính khi sinh là vấn đề xã hội và nhân khẩu học có ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của địa phương. “Nếu không kiểm soát tốt từ bây giờ, những hệ lụy sẽ không chỉ dừng lại ở các con số thống kê mà sẽ tác động trực tiếp đến cơ cấu dân số, chất lượng nguồn nhân lực, an sinh xã hội và mục tiêu bình đẳng giới trong tương lai”.

Các chính sách kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh chỉ phát huy hiệu quả khi nhận được sự đồng thuận và thay đổi nhận thức từ mỗi gia đình, mỗi cộng đồng.

Để kiểm soát tình trạng này, ngành y tế đang tiếp tục tham mưu UBND tỉnh hoàn thiện các chính sách dân số phù hợp với Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030; đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin để theo dõi sát diễn biến tỷ số giới tính khi sinh. Bên cạnh đó phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Mặt trận Tổ quốc và chính quyền địa phương trong việc đưa thông điệp bình đẳng giới đến từng khu dân cư, từng gia đình. Các chính sách kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh chỉ phát huy hiệu quả khi nhận được sự đồng thuận và thay đổi nhận thức từ mỗi gia đình, mỗi cộng đồng. Giữ tỷ số giới tính khi sinh ở mức cân bằng tự nhiên không chỉ là nhiệm vụ của ngành dân số mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Bởi sự phát triển bền vững của một địa phương không được đo bằng số bé trai hay bé gái được sinh ra, mà bằng việc mọi đứa trẻ đều được chào đời trong sự yêu thương, được tôn trọng và có cơ hội phát triển bình đẳng.

Bài, ảnh: Kim Oanh - Đình Thi