SỞ Y TẾ TỈNH ĐẮK LẮK

Thuốc lá và bệnh đột quỵ

22/07/2026 10:01

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ cao gây đột quỵ. Thuốc lá làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và hẹp mạch máu, từ đó làm tăng nguy cơ đột quỵ. Hiện nay, bệnh đột quỵ không chỉ xảy ra ở người cao tuổi mà ngày càng ghi nhận nhiều ở độ tuổi lao động. Đối với yếu tố nguy cơ từ thuốc lá, bệnh đột quỵ có thể phòng tránh được, tuy nhiên nhiều người vẫn xem nhẹ yếu tố này.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người trên toàn cầu, trong đó có khoảng 1,3 triệu trường hợp tử vong do hút thuốc thụ động.

Ông N.V.H. (52 tuổi, trú tại phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk) chưa từng nghĩ có ngày mình phải nhập viện cấp cứu vì đột quỵ. Hơn 25 năm “làm bạn” với thuốc lá, ông gần như không có ngày nào thiếu điếu thuốc trên tay. Thói quen ấy bắt đầu từ vài điếu mỗi ngày rồi tăng dần theo thời gian. Khoảng 3–4 năm gần đây, mỗi ngày ông hút gần hai gói thuốc, tương đương khoảng 40 điếu. Điếu thuốc xuất hiện trong hầu hết các hoạt động thường nhật của ông, từ lúc uống cà phê buổi sáng, gặp gỡ bạn bè đến những giờ nghỉ sau công việc. Dù nhiều lần được người thân và những người xung quanh nhắc nhở, ông vẫn cho rằng bản thân còn khỏe mạnh, chưa từng mắc bệnh nghiêm trọng nên không nghĩ hút thuốc lá có thể gây ra những hậu quả lớn như vậy đối với sức khỏe. Vào một ngày làm việc như thường ngày, khi đang chuẩn bị đi làm, ông bất ngờ có biểu hiện nói khó, méo miệng và yếu nửa người bên trái. Nhận thấy dấu hiệu bất thường, gia đình nhanh chóng đưa ông đến bệnh viện cấp cứu. Sau quá trình cấp cứu can thiệp các bác sĩ xác định ông bị đột quỵ não. Sau thời gian điều trị tích cực, ông may mắn qua cơn nguy kịch nhưng hành trình hồi phục kéo dài hơn những gì gia đình hình dung. Có thời điểm, người đàn ông vốn quen với công việc và sinh hoạt tự lập phải tập đi lại từng bước với sự hỗ trợ của người thân. Những việc đơn giản như cầm chắc chiếc ly nước hay tự cài cúc áo cũng trở nên khó khăn. “Trước đây tôi chỉ nghĩ thuốc lá gây ho hoặc ảnh hưởng đến phổi. Sau lần bệnh này mới thấy tác hại của nó lớn hơn rất nhiều”.

Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ đột quỵ.

Theo các bác sĩ, trường hợp của ông H. không phải cá biệt. Nhiều người hút thuốc trong thời gian dài vẫn cảm thấy cơ thể khỏe mạnh nên chủ quan, không khám sức khỏe định kỳ hoặc kiểm tra các yếu tố nguy cơ tim mạch. Trong khi đó, những tổn thương do thuốc lá gây ra thường diễn tiến âm thầm trong nhiều năm trước khi bộc lộ bằng một biến cố nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Theo bác sĩ CKI Bùi Văn Mạnh, Khoa Đơn nguyên đột quỵ, Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh, đột quỵ xảy ra khi quá trình cung cấp máu lên não bị gián đoạn, khiến các tế bào não thiếu oxy và dưỡng chất. Tình trạng này có thể do tắc nghẽn mạch máu não hoặc do vỡ mạch máu não. Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh tim mạch và đột quỵ. Trong khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất độc hại, trong đó nicotine và khí carbon monoxide tác động trực tiếp đến hệ tuần hoàn. Nicotine làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp và gây co thắt mạch máu. Carbon monoxide làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu. Bên cạnh đó, các chất độc trong khói thuốc còn làm tổn thương thành mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch và hình thành cục máu đông. “Người hút thuốc có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể so với người không hút thuốc. Nguy cơ này tăng lên khi số lượng thuốc hút mỗi ngày nhiều hơn và thời gian hút thuốc kéo dài hơn. Nếu đi kèm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc lạm dụng rượu bia thì nguy cơ càng lớn”, bác sĩ cho biết.

Theo các nghiên cứu y học, nguy cơ đột quỵ bắt đầu giảm sau khi người bệnh ngừng hút thuốc và tiếp tục giảm theo thời gian. Điều này cho thấy việc từ bỏ thuốc lá dù ở bất kỳ thời điểm nào cũng mang lại lợi ích rõ rệt cho sức khỏe. Đối với nhiều người bệnh, đột quỵ không kết thúc sau khi qua cơn nguy kịch. Nhiều trường hợp phải mất hàng tháng, thậm chí hàng năm để tập phục hồi chức năng. Có người phải học lại từ những sinh hoạt đơn giản như tập đi, tập nói hoặc tự chăm sóc bản thân. Không ít người phải tạm dừng công việc, mất khả năng lao động hoặc sống phụ thuộc vào người thân.

Theo các bác sĩ, thời gian điều trị đột quỵ thường kéo dài và tốn kém. Ngoài chi phí cấp cứu, người bệnh còn cần phục hồi chức năng, dùng thuốc lâu dài và tái khám định kỳ. Điều này tạo thêm áp lực về kinh tế và chăm sóc cho gia đình. Đáng lo ngại hơn, nhiều trường hợp đột quỵ xảy ra khi người bệnh vẫn đang là lao động chính trong gia đình. Khi sức khỏe suy giảm, những tác động của căn bệnh không chỉ dừng lại ở một cá nhân mà còn ảnh hưởng đến cả cuộc sống của những người xung quanh. Bỏ thuốc lá là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ. Sau khi ngừng hút thuốc, cơ thể bắt đầu phục hồi dần theo thời gian. Huyết áp và nhịp tim được cải thiện, nguy cơ hình thành cục máu đông giảm xuống. Việc bỏ thuốc càng sớm thì lợi ích đối với sức khỏe càng lớn.

Bên cạnh đó, người dân cần chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ khác như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, thừa cân béo phì và hạn chế sử dụng rượu bia. Duy trì chế độ ăn hợp lý, tăng cường vận động thể lực, khám sức khỏe định kỳ và tuân thủ điều trị đối với các bệnh lý nền là những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa đột quỵ. Các bác sĩ cũng khuyến cáo người dân cần ghi nhớ các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ theo nguyên tắc FAST gồm: méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân và nói khó. Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu để được xử trí trong thời gian vàng.

Với nhiều người hút thuốc, việc bỏ thuốc thường được trì hoãn từ ngày này sang ngày khác bởi cảm giác “vẫn còn khỏe”. Thế nhưng, đột quỵ thường không cho người bệnh cơ hội chuẩn bị trước. Đằng sau một cơn đột quỵ không chỉ là cuộc chiến giành lại sự sống mà còn là những tháng ngày tập phục hồi chức năng, những thay đổi trong cuộc sống gia đình và công việc. Đôi khi, quyết định đặt bao thuốc xuống hôm nay có thể giúp tránh được những mất mát mà ngày mai không dễ gì lấy lại.

Bài: Thu Phượng - Ảnh: Bảo Trọng