Theo số liệu GLOBOCAN năm 2024, Việt Nam ước tính ghi nhận khoảng 177.404 ca mắc ung thư mới và hơn 111.015 trường hợp tử vong. Ung thư vú, gan, phổi, đại trực tràng và dạ dày là những loại ung thư có số ca mắc cao nhất. Đáng lo ngại là nhiều người bệnh chỉ được phát hiện khi ung thư đã ở giai đoạn muộn, làm giảm đáng kể cơ hội điều trị và tăng gánh nặng về sức khỏe cũng như chi phí cho người bệnh và gia đình. Trong khi đó, thực tế cho thấy ung thư không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với tiên lượng xấu nếu được phát hiện sớm. Theo Bộ Y tế, đối với ung thư đại trực tràng, tỷ lệ sống sau 5 năm ở giai đoạn I đạt khoảng 92% đối với ung thư đại tràng và 87% đối với ung thư trực tràng. Dữ liệu từ Chương trình Giám sát Dịch tễ học và Kết quả điều trị ung thư (SEER, Hoa Kỳ) cũng cho thấy tỷ lệ sống sau 5 năm đạt 91,3% khi bệnh còn khu trú tại chỗ, nhưng chỉ còn 16,9% khi ung thư đã di căn xa. Khoảng cách rất lớn này cho thấy phát hiện sớm có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, nhiều người vẫn có tâm lý chỉ đi khám khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau kéo dài, sụt cân, chảy máu hoặc khối u đã phát triển lớn. Nguyên nhân khiến nhiều trường hợp ung thư được phát hiện muộn không hẳn vì bệnh tiến triển quá nhanh mà chủ yếu do người dân chưa hình thành thói quen khám sức khỏe và tầm soát định kỳ. Khi các triệu chứng xuất hiện rõ ràng, người bệnh thường đã bỏ lỡ thời gian vàng để điều trị, làm giảm cơ hội chữa khỏi và khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp, tốn kém hơn.
Ông N.V.A (52 tuổi, phường Buôn Ma Thuột) đến Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh chỉ với mục đích khám sức khỏe định kỳ theo chương trình của cơ quan. Trong quá trình nội soi đại tràng, các bác sĩ phát hiện một tổn thương nghi ngờ ác tính mặc dù bệnh nhân hoàn toàn không có các triệu chứng như đau bụng, đi ngoài ra máu, rối loạn tiêu hóa hay sụt cân. Kết quả sinh thiết sau đó xác định đây là ung thư đại tràng giai đoạn sớm. Sau khi được thực hiện các xét nghiệm đánh giá giai đoạn bệnh, ông được chỉ định điều trị phù hợp. Nhớ lại thời điểm nhận kết quả, ông N.V.A cho biết bản thân gần như không tin mình mắc ung thư vì trước đó sức khỏe vẫn bình thường, sinh hoạt và làm việc không có dấu hiệu bất thường. “Khi bác sĩ thông báo phát hiện một tổn thương bất thường và cần sinh thiết để xác định, tôi rất bất ngờ. Đến khi biết kết quả là ung thư, tôi thực sự sốc. May mắn là bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm nên bác sĩ cho biết khả năng điều trị rất khả quan nếu can thiệp kịp thời. Nếu không có đợt khám sức khỏe định kỳ của cơ quan, có lẽ tôi cũng không nghĩ mình sẽ đi nội soi. Tôi mong mọi người đừng chủ quan vì nghĩ cơ thể khỏe mạnh là không có bệnh. Hãy khám sức khỏe định kỳ để có cơ hội phát hiện sớm và điều trị kịp thời”, ông N.V.A chia sẻ.
Thăm khám, kiểm tra huyết áp giúp phát hiện sớm những bất thường và chủ động chăm sóc sức khỏe.
Theo các bác sĩ, phần lớn các loại ung thư ở giai đoạn đầu phát triển âm thầm. Khối u thường còn nhỏ, chưa xâm lấn các cơ quan lân cận nên người bệnh gần như không cảm thấy đau hay có biểu hiện bất thường. Đó cũng là lý do nhiều người chủ quan, chỉ đến bệnh viện khi xuất hiện các triệu chứng như sụt cân, đau kéo dài, chảy máu bất thường hoặc khối u đã lớn. Lúc này, bệnh thường đã ở giai đoạn muộn, việc điều trị trở nên phức tạp và tốn kém. Việc khám sức khỏe định kỳ và tầm soát theo khuyến cáo ngành y tế là cách hiệu quả nhất để phát hiện bệnh trước khi xuất hiện triệu chứng.
Bác sĩ CKI Nguyễn Văn Bình – Phó Trưởng khoa Nội soi, Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh, cho biết: Ung thư đường tiêu hóa, đặc biệt là ung thư đại trực tràng, thường tiến triển âm thầm và ở giai đoạn sớm hầu như không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, làm giảm cơ hội điều trị hiệu quả. Đối với những người thuộc nhóm nguy cơ, việc nội soi tầm soát định kỳ có ý nghĩa rất quan trọng, ngay cả khi chưa có biểu hiện bất thường. Với những người xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng kéo dài, thay đổi thói quen đại tiện, đi ngoài ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và chỉ định nội soi khi cần thiết. Trong quá trình nội soi, các bác sĩ không chỉ là phát hiện các tổn thương đã hình thành mà còn phải quan sát kỹ toàn bộ niêm mạc để nhận diện những bất thường rất nhỏ. Nhiều polyp chỉ vài milimet nhưng có thể là tổn thương tiền ung thư hoặc có nguy cơ tiến triển thành ung thư theo thời gian. Việc phát hiện và cắt bỏ sớm các tổn thương này giúp làm giảm đáng kể nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng và các loại ung thư khác.
Bác sĩ CKI Lê Văn Huy – Phó Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh, chia sẻ: Trong quá trình làm việc, chúng tôi gặp không ít trường hợp người bệnh chỉ tình cờ phát hiện ung thư khi đi khám sức khỏe định kỳ hoặc thăm khám vì một lý do khác. Sau khi thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh theo chỉ định, các bác sĩ phát hiện những tổn thương nghi ngờ ác tính, trong khi người bệnh hoàn toàn chưa có bất kỳ triệu chứng lâm sàng nào. Thực tế, nhiều bệnh lý ở gan, phổi, thận, tuyến giáp và một số cơ quan khác có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài. Khi được chỉ định phù hợp, các phương tiện chẩn đoán hình ảnh như siêu âm, X-quang, chụp cắt lớp vi tính (CT) hoặc cộng hưởng từ (MRI) có thể phát hiện những bất thường ngay từ giai đoạn sớm. Đây là cơ sở quan trọng để bác sĩ lâm sàng chẩn đoán chính xác, xây dựng kế hoạch điều trị kịp thời và nâng cao hiệu quả điều trị cho người bệnh.
Ung thư không còn là án tử như nhiều người vẫn nghĩ nếu được phát hiện và điều trị ngay từ giai đoạn sớm. Thực tế, không ít trường hợp đã được phát hiện bệnh khi chưa xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào, nhờ khám sức khỏe định kỳ, tầm soát và các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại. Đây cũng là cơ hội giúp người bệnh được điều trị hiệu quả, giảm gánh nặng về sức khỏe, tinh thần và chi phí điều trị. Mỗi người nên chủ động khám sức khỏe định kỳ, thực hiện tầm soát ung thư theo độ tuổi, giới tính, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ, đồng thời duy trì lối sống lành mạnh, chế độ dinh dưỡng hợp lý, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và tăng cường vận động. Chủ động phòng ngừa và phát hiện sớm chính là chìa khóa để giảm gánh nặng ung thư, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bài: Thu Phượng - Ảnh: Đình Thi