Năm 2026, Ngày Mãn kinh Thế giới hướng đến chủ đề “Đau mạn tính ở tuổi trung niên” cùng thông điệp hành động “Từ nhận thức đến chăm sóc dựa trên bằng chứng”. Chủ đề này tập trung giải quyết một vấn đề sức khỏe thực tế, ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng sống của hàng triệu phụ nữ nhưng lại thường bị nhầm lẫn, chịu đựng hoặc coi nhẹ.
Mãn kinh là giai đoạn không sinh sản trong cuộc đời của người phụ nữ, là tình trạng hết hẳn kinh nguyệt do sự suy giảm sinh lý, tự nhiên và không hồi phục của hoạt động buồng trứng. Tại Việt Nam, độ tuổi mãn kinh trung bình rơi vào khoảng 48–50 tuổi, sớm hơn một chút so với mức 51–52 tuổi ở các nước phát triển. Theo thống kê của Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), cả nước hiện có khoảng 13 triệu phụ nữ trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh (từ 45 đến 69 tuổi). Đây là lực lượng giữ vai trò trụ cột quan trọng trong cả gia đình lẫn xã hội.
Sau mãn kinh, người phụ nữ còn sống thêm khoảng 20–30 năm với nhiều vấn đề sức khỏe có thể xuất hiện ở thời gian này và thường bị xáo trộn bởi những cơn đau dai dẳng. Trường hợp chị Đ.T.H (51 tuổi, phường Tân Lập), với những thay đổi về sức khoẻ ở độ tuổi tiền mãn kinh, chị chia sẻ: "Khoảng hai năm nay, cuộc sống của tôi bị đảo lộn hoàn toàn. Cứ đến chiều tối là những cơn đau nhức ê ẩm vùng thắt lưng, khớp gối lại xuất hiện, kèm theo những đêm trằn trọc vì bốc hỏa. Có những hôm đau đến mức tôi không dám bế cháu hay quét dọn nhà cửa. Lúc đầu tôi nghĩ do lớn tuổi nên ráng chịu đựng, nhưng cơn đau kéo dài khiến tôi lúc nào cũng cáu gắt và mệt mỏi.
Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Minh Phượng - Trưởng Khoa sản Bệnh viện Đa khoa thành phố Buôn Ma Thuột tư vấn cách chăm sóc sức khỏe cho phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh.
Rất may, trong đợt khám sức khỏe định kỳ tại y tế cơ sở lồng ghép chương trình chăm sóc phụ nữ trung niên, tôi được bác sĩ tư vấn tận tình các vấn đề liên quan đến sức khỏe trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh. Biết được căn nguyên khoa học của bệnh, tôi bắt đầu điều chỉnh chế độ ăn giàu canxi, tập yoga nhẹ nhàng, tham gia câu lạc bộ dưỡng sinh và cởi mở tâm sự với gia đình. Khi tinh thần thoải mái kết hợp với chăm sóc đúng hướng, các cơn đau thuyên giảm hẳn, tôi ngủ ngon hơn và tìm lại được niềm vui trong cuộc sống."
Nhiều chị em lâu nay vẫn mang tâm lý "sống chung với lũ", coi đau nhức là quy luật tự nhiên không thể tránh khỏi khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh. Trái với quan niệm sai lầm rằng đau nhức tuổi trung niên chỉ là do tâm lý hay quy luật tuổi tác tự nhiên, y học hiện đại khẳng định: Đau mạn tính tuổi trung niên là một bệnh lý có cơ chế sinh học rất rõ ràng.
Lý giải dưới góc độ chuyên môn, Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Minh Phượng - Trưởng Khoa sản Bệnh viện Đa khoa thành phố Buôn Ma Thuột cho biết: “Khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, buồng trứng suy giảm hoạt động dẫn đến sự sụt giảm đột ngột của nội tiết tố Estrogen. Estrogen không chỉ quyết định sinh sản mà còn đóng vai trò bảo vệ hệ xương khớp, chống viêm và điều hòa thụ thể cảm nhận cơn đau ở não bộ. Sự thiếu hụt Estrogen khiến mật độ xương giảm nhanh gây loãng xương, các khớp mất đi độ bôi trơn dẫn đến thoái hóa, đồng thời ngưỡng chịu đau của cơ thể cũng giảm xuống.
Do đó, các cơn đau cơ xương khớp, đau lưng, đau mỏi vai gối hay đau đầu mạn tính ở giai đoạn này hoàn toàn là tổn thương sinh học thực tế. Nếu không được chẩn đoán và can thiệp dựa trên bằng chứng y khoa, đau mạn tính sẽ dẫn đến mất ngủ, suy nhược, trầm cảm và làm giảm nghiêm trọng chất lượng sống của người phụ nữ.” Chăm sóc sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống cho phụ nữ độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh là một nội dung cần được ưu tiên trong giai đoạn hiện nay, đây không còn là chuyện riêng của từng cá nhân hay gia đình, mà đã trở thành bài toán y tế cộng đồng cấp thiết.
Theo Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Minh Phượng - Trưởng Khoa sản Bệnh viện Đa khoa thành phố Buôn Ma Thuột: thay vì âm thầm chịu đựng hay tự ý sử dụng các biện pháp truyền miệng thiếu căn cứ, phụ nữ khi gặp các triệu chứng đau mạn tính và rối loạn nội tiết cần chủ động đến các cơ sở y tế chuyên khoa. Sự kết hợp giữa chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động khoa học, liệu pháp tâm lý và các can thiệp y khoa chuẩn xác (như liệu pháp hormone thay thế hoặc điều trị bảo tồn xương khớp) chính là "chìa khóa" giúp chị em vượt qua giai đoạn chuyển tiếp một cách êm ái. Chủ động chăm sóc sức khỏe hôm nay chính là khoản đầu tư vô giá để người phụ nữ tự tin, khỏe mạnh và hạnh phúc tận hưởng trọn vẹn những năm tháng của cuộc đời./.
Bài, ảnh: Đỗ Nhiên