Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk (CDC Đắk Lắk), tính đến ngày 26/8, toàn tỉnh ghi nhận hơn 4.200 trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue, tăng 39,4% so với cùng kỳ năm 2025; có 1 trường hợp tử vong và 209 ổ dịch, tăng 27 ổ dịch so với cùng kỳ năm ngoái. Dịch bệnh đã xuất hiện tại 63/102 xã, phường. Các địa bàn có số ca mắc cao tập trung tại Ea H’leo, Krông Ana, Krông Pắc và Buôn Ma Thuột. Số liệu trên cho thấy nguy cơ dịch bệnh vẫn đang hiện hữu và có chiều hướng gia tăng, nhất là trong điều kiện thời tiết mùa mưa thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển.
Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết thường sinh sản ở những nơi có nước đọng. Trong mùa mưa, nước có thể tích tụ ở nhiều vị trí mà người dân không để ý. Đáng nói, những “ổ” lăng quăng đôi khi không nằm ở những nơi xa xôi mà ngay trong chính ngôi nhà, sân vườn của mỗi gia đình. Qua hoạt động giám sát tại cộng đồng, ông Nguyễn Chí Linh - Phó Trưởng khoa, Phụ trách Khoa Phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Kiểm dịch Y tế Quốc tế, CDC Đắk Lắk cho biết, hiện nay mặc dù ý thức phòng, chống sốt xuất huyết của người dân đã được nâng lên rõ rệt, song trong quá trình kiểm tra, một số hộ gia đình vẫn còn chủ quan trong phòng bệnh sốt xuất huyết, chưa tuân thủ công tác diệt lăng quăng, vẫn phát hiện những điểm nguy cơ mà người dân thường bỏ sót cho nên các chỉ số bọ gậy tại hộ gia đình rất cao. Ngoài ra, người dân cũng thường chú ý đến những vật chứa nước lớn như lu, khạp, xô, chậu, trong khi các vật dụng nhỏ, những vị trí khuất hoặc khó quan sát lại ít được quan tâm. Đây chính là những nơi muỗi có thể tìm đến để đẻ trứng.
Cán bộ Trạm Y tế phường Tân An phun hoá chất diệt muỗi phòng chống bệnh sốt xuất huyết
Một lọ hoa lâu ngày không thay nước, đĩa hứng nước dưới chậu cây, chai lọ bỏ ngoài sân, lốp xe cũ, vật dụng có khả năng đọng nước hoặc những góc khuất quanh nhà đều có thể trở thành nơi phát sinh lăng quăng. Ngay cả những khu vực phía sau, bên dưới hoặc xung quanh tủ lạnh, máy giặt; những góc tối, khu vực treo quần áo trong phòng…cũng cần được kiểm tra thường xuyên; điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với mỗi gia đình: phòng bệnh không chỉ là giữ cho nhà cửa sạch sẽ mà phải chủ động tìm và loại bỏ những nơi muỗi có thể sinh sản. Bởi một ngôi nhà được quét dọn sạch sẽ nhưng vẫn còn những vật chứa nước đọng thì nguy cơ xuất hiện lăng quăng vẫn còn.
Nhiều người dân, khi được cán bộ y tế đến tận nhà tuyên truyền, chỉ ra những nơi muỗi có thể sinh sản và phát triển và trực tiếp chứng kiến lăng quăng xuất hiện trong những vật dụng quen thuộc, họ đã thay đổi thói quen sinh hoạt, chủ động hơn trong việc kiểm tra và vệ sinh môi trường sống. Trường hợp bà N.T.H (phường Ea Kao) là một ví dụ. Bà H cho hay trước đây gia đình thường cắm hoa trong nhà, nhưng có những thời điểm bận rộn nên có khi gần 10 ngày, thấy hoa khô mới đổ đi. Sau khi được cán bộ y tế đến kiểm tra, nhắc nhở, gia đình bắt đầu chú ý hơn đến việc thay nước và vệ sinh lọ hoa, đồng thời kiểm tra các khu vực xung quanh tủ lạnh, máy giặt và những nơi có thể đọng nước. “Trước đây gia đình tôi cứ nghĩ lọ hoa ở trong nhà thì không đáng lo. Nhưng được cán bộ y tế giải thích, tôi mới biết nếu để nước lâu ngày, muỗi vẫn có thể vào đẻ trứng. Bây giờ gia đình thường xuyên thay nước, rửa sạch lọ và kiểm tra các vật dụng có khả năng chứa nước trong nhà”, bà H. chia sẻ.
Người dân tại phường Tân An được tuyên truyền về phòng, chống bệnh sốt xuất huyết.
Còn bà T.N.K (phường Tân An) cho rằng: “Việc phòng sốt xuất huyết thực ra không quá khó, quan trọng là mỗi người chịu khó quan sát và hình thành thói quen dọn dẹp thường xuyên. “Nhà cửa sạch sẽ chưa chắc đã không có muỗi nếu mình không để ý những chỗ có nước đọng. Từ khi biết muỗi có thể vào những nơi khuất để đẻ trứng, gia đình tôi thường xuyên kiểm tra dưới, sau tủ lạnh, máy giặt, các chậu cây, lọ hoa. Chỉ cần chú ý hơn một chút thì mình có thể loại bỏ được những chỗ cho muỗi sinh sản”.
Những thay đổi tưởng như rất nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày lại có ý nghĩa lớn trong phòng, chống sốt xuất huyết. Khi người dân hình thành thói quen kiểm tra quanh nhà, phát hiện và xử lý ngay những nơi có nước đọng, môi trường sinh sản của muỗi sẽ được thu hẹp.
Theo ngành y tế, diệt lăng quăng, loại bỏ nơi muỗi sinh sản là một trong những biện pháp quan trọng để kiểm soát sốt xuất huyết. Trong mùa mưa, công việc này càng cần được thực hiện thường xuyên, bởi nước có thể đọng lại ở nhiều vị trí sau mỗi trận mưa. Mỗi gia đình có thể bắt đầu bằng những việc rất đơn giản: kiểm tra toàn bộ khu vực trong và xung quanh nhà; đổ bỏ nước trong các vật dụng không cần thiết; thay nước và cọ rửa lọ hoa, chậu cây; thu gom chai lọ, lon hộp, lốp xe cũ và các vật phế thải có thể chứa nước. Các dụng cụ chứa nước cần thiết phải được che đậy kín, thường xuyên cọ rửa, thay nước hoặc có biện pháp xử lý phù hợp để không trở thành nơi cho muỗi sinh sản. Đặc biệt, không nên chỉ kiểm tra những nơi dễ nhìn thấy. Các góc khuất, khu vực dưới và phía sau tủ lạnh, máy giặt, các khay chứa nước, vật dụng kê trong nhà, sân vườn cũng cần được đưa vào “danh sách” kiểm tra thường xuyên. Việc kiểm tra và dọn dẹp không cần mất quá nhiều thời gian. Chỉ vài phút mỗi ngày hoặc duy trì một lần kiểm tra định kỳ trong tuần cũng có thể giúp gia đình phát hiện sớm những điểm nguy cơ. Quan trọng hơn, đây cần trở thành thói quen thường xuyên thay vì chỉ thực hiện khi địa phương xuất hiện ổ dịch.
Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm có véc tơ truyền bệnh, do đó nếu môi trường vẫn còn nơi để muỗi sinh sản thì nguy cơ dịch bệnh vẫn còn. Ngành y tế có thể tăng cường giám sát, điều tra, phát hiện và xử lý ổ dịch, nhưng không thể thay thế sự chủ động của người dân trong việc kiểm soát các điểm nguy cơ ngay tại hộ gia đình. Một ổ lăng quăng được phát hiện và xử lý hôm nay có thể góp phần ngăn chặn những ca bệnh trong những ngày tới. Ngược lại, chỉ một vài vật chứa nước bị bỏ quên cũng có thể tạo điều kiện cho muỗi sinh sản và tiếp tục duy trì nguy cơ lây truyền trong cộng đồng./.
Bài: Mỹ Hạnh - Ảnh: Bảo Trọng