Đột quỵ không chỉ đe dọa tính mạng mà còn có thể khiến người bệnh mất khả năng vận động, giao tiếp và tự chăm sóc bản thân. Với nhiều người, vượt qua cơn nguy kịch mới chỉ là khởi đầu của hành trình phục hồi kéo dài. Những di chứng như liệt vận động, nói khó, suy giảm trí nhớ hoặc trầm cảm ảnh hưởng sâu sắc đến chất lượng cuộc sống, đồng thời đặt thêm áp lực chăm sóc và kinh tế lên gia đình. Trong các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp đặc biệt đáng lưu ý bởi bệnh thường diễn tiến âm thầm. Người mắc vẫn có thể sinh hoạt, làm việc bình thường mà không nhận ra những tổn thương đang xảy ra đối với hệ thống mạch máu. Vì vậy, cảm giác khỏe mạnh không đồng nghĩa với việc huyết áp đang ở mức an toàn.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, năm 2025, tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp được phát hiện là 49%; tỷ lệ bệnh nhân được quản lý, điều trị là 22,05%; tỷ lệ bệnh nhân điều trị đạt mục tiêu là 22,05%. Những kết quả này đặt ra yêu cầu tiếp tục tăng cường phát hiện sớm, đưa người bệnh vào quản lý và hỗ trợ tuân thủ điều trị, qua đó hạn chế nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm. Bác sĩ CKII Ngô Văn Hùng – Trưởng khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên cho biết: “Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ, có liên quan đến cả nhồi máu não và xuất huyết não. Điều đáng lo là nhiều người chỉ kiểm tra huyết áp khi thấy đau đầu, chóng mặt. Trong khi đó, bệnh có thể không gây triệu chứng rõ ràng. Đo huyết áp và được nhân viên y tế đánh giá là cách để phát hiện bệnh, không nên chỉ dựa vào cảm giác của bản thân”.
Khi huyết áp tăng kéo dài, thành mạch phải chịu áp lực thường xuyên, làm gia tăng nguy cơ tổn thương mạch máu và các biến cố tim mạch. Nếu đồng thời mắc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá hoặc thừa cân, người bệnh càng cần được đánh giá và kiểm soát đầy đủ các yếu tố nguy cơ. Đối với người dân ở các địa bàn xa bệnh viện trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, trạm y tế là nơi gần nhất để kiểm tra huyết áp, được tư vấn và hướng dẫn khám chuyên khoa khi cần thiết. Việc chủ động tiếp cận dịch vụ y tế ngay tại cơ sở giúp người dân nhận biết tình trạng sức khỏe, thay vì đợi đến khi có biểu hiện nặng mới đi khám.
Người dân cần đến cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn, kiểm tra huyết áp phòng ngừa bệnh đột quỵ.
Chia sẻ về việc theo dõi huyết áp, ông Nguyễn Đình Phương (trú tại xã Ea Ktur, tỉnh Đắk Lắk), cho biết: “Trước đây, tôi nghĩ không đau đầu, không chóng mặt thì sức khỏe vẫn bình thường nên ít kiểm tra. Tuy nhiên, khi được nhân viên y tế giải thích, tôi mới hiểu huyết áp cao có thể âm thầm gây biến chứng. Bây giờ tôi chú ý đo huyết áp, ghi lại kết quả và đi khám theo lịch. Tôi cũng nhắc người thân kiểm tra sức khỏe, không chờ đến lúc thấy mệt mới đi khám”.
Phát hiện bệnh là bước đầu, nhưng duy trì điều trị mới là việc cần thực hiện lâu dài. Một số người khi thấy huyết áp ổn định hoặc cơ thể khỏe hơn lại tự giảm liều, ngừng thuốc. Có người chỉ uống thuốc khi đo thấy huyết áp tăng. Cách sử dụng thuốc thiếu liên tục này có thể khiến bệnh không được kiểm soát và làm tăng nguy cơ biến chứng. Bác sĩ CKII Ngô Văn Hùng nhấn mạnh: “Huyết áp ổn định có thể là kết quả của việc dùng thuốc và thay đổi lối sống, không có nghĩa là bệnh đã khỏi. Người bệnh cần uống thuốc đúng đơn, tái khám đúng hẹn, không tự ý ngừng hoặc thay đổi liều thuốc. Nếu gặp tác dụng không mong muốn hay khó khăn trong quá trình điều trị, cần trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn, điều chỉnh phù hợp”.
Theo dõi huyết áp tại nhà cũng cần đúng cách. Người bệnh nên được nhân viên y tế hướng dẫn lựa chọn thiết bị, tư thế và thời điểm đo; ghi chép kết quả để cung cấp khi tái khám. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá mức độ kiểm soát huyết áp, hỗ trợ điều chỉnh điều trị. Không nên tự tăng, giảm thuốc chỉ dựa vào một lần đo. Cùng với tuân thủ điều trị, thay đổi thói quen sinh hoạt có vai trò quan trọng trong phòng ngừa đột quỵ. Giảm muối có thể bắt đầu từ việc bớt gia vị khi chế biến, hạn chế nước chấm, thực phẩm chế biến sẵn và các món quá mặn. Bữa ăn cần đa dạng, tăng rau xanh, trái cây phù hợp với tình trạng sức khỏe, hạn chế chất béo bão hòa và kiểm soát khẩu phần để tránh thừa cân. Người dân cần duy trì vận động phù hợp với tuổi, thể trạng và bệnh lý đang có. Đi bộ, đạp xe nhẹ hoặc tập luyện vừa sức giúp hình thành thói quen sống tích cực. Người mắc bệnh tim mạch nên trao đổi với bác sĩ để lựa chọn mức vận động phù hợp. Đồng thời, cần bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc và hạn chế rượu, bia. Sự đồng hành của gia đình sẽ giúp những thay đổi này được duy trì bền bỉ. Cùng chuẩn bị bữa ăn giảm mặn, nhắc uống thuốc đúng giờ, hỗ trợ theo dõi huyết áp và đưa người lớn tuổi tái khám là những việc thiết thực. Bên cạnh tăng huyết áp, các bệnh lý như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ cũng cần được quản lý theo chỉ định.
Ngoài phòng bệnh, mỗi người cần biết những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ. Khi người thân đột ngột méo miệng, yếu hoặc tê một bên tay chân, nói khó, mất thăng bằng hay giảm thị lực, cần gọi cấp cứu 115, ghi nhớ thời điểm xuất hiện triệu chứng và làm theo hướng dẫn. Không chờ triệu chứng tự hết hoặc trì hoãn đưa người bệnh đến cơ sở y tế để áp dụng các biện pháp chữa trị tại nhà.
Kiểm soát huyết áp là quá trình cần sự kiên trì của người bệnh, sự hỗ trợ của gia đình và hướng dẫn thường xuyên từ nhân viên y tế. Từ mỗi lần đo huyết áp, mỗi liều thuốc đúng giờ đến những thay đổi trong bữa ăn, sinh hoạt, người dân có thể chủ động giảm nguy cơ đột quỵ. Chăm sóc sức khỏe từ khi chưa có triệu chứng là cách để bảo vệ sức khỏe của bản thân và thành viên trong gia đình./.
Bài: Mai Lê -
Ảnh: Quang Nhật