Vừa qua, Trạm Y tế xã Ia Rvê đã hỗ trợ đưa 48 người cao tuổi của xã đến Trạm Y tế xã Ea Rốk để khám sức khỏe. Đối với người cao tuổi trên địa bàn xã Ia Rvê không chỉ mang theo sự háo hức được khám bệnh, mà sâu xa hơn là một sự chuyển biến thầm lặng trong tư duy, bởi “khám” để được “biết trước mà dự phòng bệnh”. Ở những vùng đất mà cái nghèo, cái khó đôi khi khiến người ta còn chật vật lo từng bữa cơm qua ngày thì khái niệm "khám sức khỏe định kỳ" hay "phòng bệnh hơn chữa bệnh" vốn xa xỉ như một thứ lý thuyết nằm ngoài tầm với. Người dân thường chỉ chịu buông cuốc, buông rẫy đến gặp bác sĩ khi cơn đau đã quằn quại, khi bệnh tình đã chuyển sang giai đoạn hiểm nghèo.
Trong ngày khám sức khỏe định kỳ cho người dân, Trạm Y tế xã trở nên nhộn nhịp khác hẳn ngày thường, không chỉ là sự tập trung đông đúc của người dân, sự tận tụy của các y bác sĩ, mà còn là sự ngạc nhiên qua ánh mắt ngỡ ngàng rồi bừng sáng của những người nông dân chân lấm tay bùn khi lần đầu tiên được nghe giải thích cặn kẽ về huyết áp, nhịp tim hay nguyên nhân của những cơn đau nhức xương khớp lâu nay họ chỉ tặc lưỡi cho qua. Cụm từ "phòng bệnh" bắt đầu được nhắc đến qua từng lời dặn dò giản dị nhưng sắc bén của y bác sĩ: “ăn nhạt hơn để tránh huyết áp cao”, “uống nước sạch để loại bỏ giun sán”, hay “đi kiểm tra ngay khi cơ thể chớm có dấu hiệu bất thường thay vì chờ đến lúc kiệt sức”. Lắng nghe những chỉ dẫn ấy của bác sĩ, ông Nguyễn Văn Trung (sinh năm 1954 trú tại thôn 1 xã Ia Rvê) trầm ngâm gật đầu, ngẫm ra một chân lý bấy lâu nay người làng lãng quên: cơ thể con người giống như cỗ máy trên rẫy, nếu không thường xuyên kiểm tra bu-gi, dầu nhớt thì đến lúc hỏng hóc nặng sẽ tốn kém gấp nhiều lần, thậm chí không thể sửa chữa.
Bác sĩ tư vấn về cách phòng bệnh cho người dân.
Ý nghĩa sâu xa và bền vững nhất của hoạt động khám sức khỏe toàn dân tại Ia Rvê chính là việc gieo mầm và nuôi dưỡng ý thức tự chủ y tế cho người dân ngay tại gốc rễ. Khi một người cao tuổi như bà Nông Thị Cửu (trú tại thôn 5 xã Ia Rvê) nhận ra rằng những cơn đau đầu, chóng mặt của mình không phải là "tuổi già tự nhiên" mà là hậu quả của huyết áp cao cần được kiểm soát mỗi ngày, cách nhìn nhận về bệnh tật của cụ đã thay đổi hoàn toàn. Bà Cửu không còn phó mặc sức khỏe cho số phận hay chờ đợi sự cứu trợ ngẫu nhiên, mà bắt đầu biết quan tâm đến cơ thể mình hơn, biết tự nhắc nhở con cháu giữ gìn vệ sinh, ăn uống lành mạnh. Sự thay đổi trong nhận thức của một cá nhân sẽ lan tỏa ra một gia đình, và từ một gia đình sẽ thấm sâu vào toàn bộ người dân trong thôn. Đó chính là lớp phên giậu phòng tuyến từ bên trong, giúp cộng đồng đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã Ia Rvê tự chủ trước những dịch bệnh và suy giảm thể chất.
Không thể phủ nhận rằng, điều kiện kinh tế và địa lý cách trở tại một xã biên giới như Ia Rvê tạo ra không ít rào cản khiến người dân lười hoặc ngại đi khám bệnh. Do đó, việc Ngành y tế chủ động đem dịch vụ y tế đến tận xã, nhất là trực tiếp hướng dẫn và tư vấn từng trường hợp của người dân địa phương đã phá vỡ bức tường tâm lý e dè, thụ động của bà con nơi đây. Khi người dân thấy Đảng, Nhà nước sát cánh chăm lo cho sức khỏe của mình, họ tự khắc hiểu rằng sức khỏe cá nhân không chỉ là chuyện riêng của một người, mà còn là trách nhiệm với gia đình và xã hội. Một người khỏe mạnh là một lao động vững vàng, là một gia đình bớt đi gánh nặng tốn kém, và rộng ra là một buôn làng bình yên, giàu sức sống nơi biên cương.
Người cao tuổi được thăm khám sức khỏe.
Bà Nguyễn Thị Xuân Anh- Giám đốc Trạm Y tế xã Ia Rvê, tỉnh Đắk Lắk cho biết, nếu trước đây người dân thường chỉ đến cơ sở y tế khi đã có bệnh hoặc khi cơ thể xuất hiện những dấu hiệu bất thường thì nay nhận thức về chăm sóc sức khỏe đã có nhiều thay đổi. Người dân ngày càng quan tâm hơn đến việc khám định kỳ, kiểm tra sức khỏe và tầm soát bệnh sớm. Đây là điều kiện quan trọng để phát hiện kịp thời các yếu tố nguy cơ, nhất là đối với những bệnh không lây nhiễm có diễn biến âm thầm. Do đó, việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc nhằm phát hiện sớm bệnh tật, quản lý bệnh không lây nhiễm, bệnh nghề nghiệp, bệnh truyền nhiễm và các yếu tố nguy cơ sức khỏe, từ đó có biện pháp dự phòng, điều trị kịp thời. Định hướng này phù hợp với mục tiêu được xác định tại Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, hướng tới mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc ít nhất một lần mỗi năm.
“Trước mắt Trạm Y tế xã Ia Rvê đã hỗ trợ 48 người cao tuổi sang Trạm Y tế xã Ea Rốk để khám sức khỏe. Sau đó trung tuần tháng 11/2026, Trung tâm Y tế Ea Súp sẽ về xã để tổ chức khám cho toàn dân. Trong thời gian chờ đợi thì Trạm Y tế xã Ia Rvê vẫn đang tăng cường tuyên truyền và khám sàng lọc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; tư vấn dinh dưỡng, theo dõi sức khỏe người cao tuổi và quản lý một số bệnh mạn tính tại cộng đồng. Đây là cách tiếp cận cần thiết đối với các bệnh không lây nhiễm, vốn thường diễn biến kéo dài và đòi hỏi người bệnh được theo dõi thường xuyên. Với tăng huyết áp, chẳng hạn, người bệnh có thể vẫn sinh hoạt bình thường dù chỉ số huyết áp đã ở mức cao. Nếu không kiểm tra định kỳ, bệnh có thể không được phát hiện hoặc không được kiểm soát đúng mức. Tương tự, đái tháo đường và nhiều bệnh mạn tính khác cũng có thể tiến triển trong thời gian dài trước khi xuất hiện những biểu hiện rõ ràng. Vì vậy, phát hiện bệnh qua những lần kiểm tra sức khỏe định kỳ có ý nghĩa quan trọng, thay vì chờ đến khi xuất hiện biến chứng mới điều trị” bà Nguyễn Thị Xuân Anh chia sẻ.
Khi ánh nắng trưa đứng bóng rọi dưới các lùm cây, bọc thuốc trên tay người dân đã đầy nhưng hành trang mang về còn quý giá hơn thế, đó là ý thức tự bảo vệ chính mình. Từ một vùng đất quen với sự thụ động trước bệnh tật, Ia Rvê đang dần chuyển mình, nơi mỗi người dân đã hiểu rằng “chủ động phòng bệnh chính là cách thiết thực nhất để giữ gìn sự sống, làm chủ tương lai và bền bỉ bám đất, giữ gìn từng tấc đất biên cương thiêng liêng của Tổ quốc”.
Bài, ảnh: Bảo Trọng