Trong xã hội hiện nay, việc sử dụng các loại thực vật như hoa, lá, thân, rễ để ngâm rượu với nhiều mục đích khác nhau như uống, làm thuốc, xoa bóp... đang ngày càng phổ biến trong xã hội. Nếu ngâm đúng, chuẩn thì đó không đơn thuần là rượu mà còn trở thành một vị thuốc quý chữa các bệnh. Tuy nhiên, gần đây xảy ra khá nhiều vụ ngộ độc rượu thuốc khiến không ít người mất mạng.
Điển hình như đầu năm 2026, tại xã Bình Trưng, tỉnh Đồng Tháp đã xảy ra 01 vụ ngộ độc rượu làm 03 người tử vong. Nguyên nhân tử vong của các nạn nhân đều có chung triệu chứng là do suy tim cấp, suy hô hấp cấp, phù phổi cấp. Trước đó 03 người đã uống rượu ngâm, cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đồng Tháp đã xác minh, thu thập thông tin và đã thu giữ 1 bình thủy tinh có chứa rượu ngâm trái mỏ quạ, 2 chai thủy tinh có chứa rượu ngâm nấm linh chi để phục vụ công tác giám định.
Nói về những nguyên nhân ngộ độc từ việc ngâm các loại thực vật, Thạc sĩ, bác sĩ CKII Trịnh Đăng Anh - Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh Đắk Lắk cho biết, trong lá, rễ cây có thành phần salicylate và có thể được dùng để điều trị giảm đau. Tuy nhiên, salicylate có độc tính nhất định, nếu việc sử dụng không bảo đảm về liều lượng, cách dùng. Độc tính của salicylate có thể dẫn đến những hậu quả nặng nề cho sức khỏe.
Tuyệt đối không được dùng rượu chứa cồn công nghiệp hoặc rượu không rõ nguồn gốc để ngâm.
“Trong y học cổ truyền, nhiều loại rễ, củ cây rừng có tác dụng chữa bệnh rất tốt khi có kiến thức chuyên môn và sử dụng đúng liều lượng, đúng cách. Tuy nhiên, nếu không biết thật rõ tác dụng của từng loại rễ cây, củ cây rừng, người dân tuyệt đối không được dùng để ngâm rượu uống, hoặc chế biến làm thực phẩm. Vì nhiều loại rễ, củ cây rừng chứa độc tính cao, có thể dẫn đến chết người” Thạc sĩ, bác sĩ CKII Trịnh Đăng Anh nhấn mạnh.
Thạc sĩ, bác sĩ CKII Trịnh Đăng Anh cũng cho rằng, sai lầm của nhiều người là cứ nghe thấy con vật hay loài cây cỏ nào có công dụng bổ dưỡng, trị bệnh, tốt cho xương khớp là lấy nguyên con, nguyên cây, nguyên củ quả cho vào ngâm rượu. Chẳng hạn, có người đã dùng nấm lim xanh để ngâm rượu vì nghĩ rằng sẽ rất bổ mà không biết rằng điều đó nguy hiểm, bởi nấm mọc trên cây lim xanh chứa nhiều độc tố. Điều quan trọng nữa là muốn đạt hiệu quả của việc ngâm rượu thuốc, người dùng cần được khám tỉ mỉ và chẩn đoán bệnh chính xác. Dựa vào kết quả thăm khám, các bác sĩ Đông y mới chọn ra các thứ thuốc phù hợp và hướng dẫn cách thức ngâm rượu uống sao cho an toàn và hiệu quả. Ngay cả khi ngâm thuốc bổ, người cắt thuốc cũng cần phải nắm được các đặc điểm về tuổi tác, giới tính, thể chất của người dùng, nghĩa là phải xác định được phần nào hư yếu như: Âm hư, dương hư, khí hư hay huyết hư và phủ tạng cần bồi bổ (Tâm, can, tỳ phế, thận). Nếu dùng bừa bãi không đúng cách thì sẽ gây độc, nhất là với loài cây, cỏ hoang dã thường có chứa độc tố tác hại lên thần kinh, tim mạch, hô hấp…, thậm chí dẫn đến tử vong
Còn đối với việc ngâm động vật thì cũng cần phải kiểm tra, vệ sinh đúng cách và phải đảm bảo thời gian ủ, thời gian ngâm mới được đưa vào sử dụng. Ví dụ đối với một loài động vật được sử dụng nhiều để ngâm rượu như tắc kè, theo y học cổ truyền, tắc kè có công dụng tốt cho sinh lý, chữa đau nhức phong thấp nhưng mắt của con vật này lại có chứa độc tố nguy hiểm. Vì vậy, trước khi ngâm rượu cần làm sạch bỏ hai con mắt và lục phủ ngũ tạng, nướng sơ qua. Điều nguy hiểm hơn nhưng ít người biết với các con vật, nếu sử dụng rượu 400 hay thấp hơn để ngâm rồi uống thì sẽ rất bẩn và độc. Bởi với nồng độ đó, rượu không những không làm chín con vật mà còn khiến con vật bị phân hủy và sinh ra độc tố.
“Rượu ngâm an toàn cần tuân thủ 2 yếu tố. Đó là rượu phải rõ nguồn gốc, đúng độ và nguyên liệu ngâm rượu phải rõ ràng, đúng tên, đúng loại, có nguồn gốc, không chứa độc tố. Với rượu ngâm động vật phải có độ cồn 45-550. Còn rượu ngâm dược liệu có độ cồn thấp hơn, 40-500. Tuyệt đối không được dùng rượu chứa cồn công nghiệp (methanol) không rõ nguồn gốc để ngâm. Khi có biểu hiện ngộ độc rượu ngâm với rễ hay củ cây rừng, cần nhanh chóng gây nôn cho bệnh nhân, sau đó khẩn trương đưa tới bệnh viện cấp cứu. Tuyệt đối không để người bị ngộ độc ở nhà để tự theo dõi và điều trị. Nếu làm như vậy, người bệnh có thể nhanh chóng bị suy hô hấp, loạn nhịp tim dẫn đến tử vong. Để không có những vụ ngộ độc do rượu gây ra dẫn đến hậu quả khôn lường, người sử dụng rượu nói chung và sử dụng rượu ngâm rễ cây, các loại thảo dược khác nói riêng, cần cẩn trọng trước các loại thảo dược ngâm rượu, nếu không rõ nguồn gốc xuất xứ không được ngâm rượu và sử dụng rượu ngâm rễ cây và thảo dược đó. An toàn tính mạng là trên hết” Thạc sĩ, bác sĩ CKII Trịnh Đăng Anh
Bảo Trọng