Trường hợp chị V.T.T., trú tại Buôn Ma Thuột phát hiện con bị sưng một bên vùng tai. Đúng thời điểm địa phương xuất hiện nhiều thông tin về bệnh quai bị và các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác nên chị càng thêm lo lắng. Nhiều người xung quanh khuyên chị mua kháng sinh cho con uống trước để yên tâm, tuy nhiên chị quyết định đưa con đến cơ sở y tế để kiểm tra. Sau khi thăm khám và thực hiện các chỉ định cận lâm sàng, bác sĩ xác định trẻ chỉ bị nổi hạch phản ứng thông thường, chưa cần sử dụng kháng sinh. Trẻ cần được theo dõi tại nhà và tái khám nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường. Trái ngược với trường hợp trên, anh N.V.T., trú tại Buôn Ma Thuột, khi thấy con bị sốt nhẹ và ho đã tự mua kháng sinh cho trẻ uống tại nhà mà không đưa đi thăm khám. Tuy nhiên, sau vài ngày sử dụng thuốc, tình trạng bệnh không cải thiện, trẻ bắt đầu sốt cao liên tục, khó thở và phải nhập viện điều trị trong tình trạng viêm phổi nặng. Theo các bác sĩ, việc sử dụng kháng sinh không đúng loại, không đúng thời điểm không chỉ không giúp kiểm soát bệnh mà còn có thể làm che lấp triệu chứng, khiến bệnh diễn tiến nặng hơn và gây khó khăn cho quá trình điều trị sau đó. Thực tế, không ít phụ huynh hiện vẫn có thói quen tự mua thuốc khi trẻ sốt, ho, đau họng hoặc sổ mũi mà chưa xác định nguyên nhân gây bệnh. Nhiều người lại sử dụng đơn thuốc cũ, nghe người quen mách hoặc tự điều chỉnh liều thuốc theo kinh nghiệm.
Khi trẻ có biểu hiện sốt cao kéo dài, khó thở, bỏ ăn, co giật, nổi ban hoặc sưng đau bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Tiến sĩ, bác sĩ Trần Thị Thúy Minh, Trưởng khoa Nhi tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên cho biết, nhiều phụ huynh hiện vẫn chưa hiểu đúng về vai trò của thuốc kháng sinh. Trên thực tế, không phải mọi bệnh nhiễm trùng ở trẻ đều cần dùng kháng sinh. Kháng sinh chỉ có tác dụng đối với các bệnh nhiễm khuẩn do vi khuẩn gây ra. Trong khi đó, phần lớn các trường hợp cảm cúm, sốt siêu vi và viêm hô hấp trên ở trẻ lại do virus gây ra nên kháng sinh thường không có tác dụng. Đặc biệt, kháng sinh không phải là thuốc hạ sốt. Không phải mọi trường hợp sốt ở trẻ đều cần sử dụng kháng sinh. Nhiều trường hợp trẻ sốt do virus hoặc phản ứng viêm thông thường vẫn có thể tự hồi phục nếu được chăm sóc đúng cách. Trong nhiều trường hợp, trẻ hạ sốt sau khi uống kháng sinh chỉ là diễn tiến tự nhiên của bệnh hoặc phản ứng viêm tự hồi phục, không phải do kháng sinh phát huy tác dụng.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), kháng kháng sinh hiện nằm trong nhóm 10 mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe toàn cầu. Tại Việt Nam, Bộ Y tế cũng nhiều lần cảnh báo tình trạng mua và sử dụng kháng sinh không theo đơn vẫn còn phổ biến, đặc biệt ở nhóm bệnh hô hấp thông thường. Kháng sinh là một trong những thành tựu quan trọng của y học hiện đại, giúp điều trị hiệu quả nhiều bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng cách, thuốc có thể trở thành “con dao hai lưỡi”. Việc lạm dụng kháng sinh có thể gây ra nhiều tác dụng phụ như dị ứng, rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng chức năng gan, thận hoặc các phản ứng nguy hiểm khác tùy cơ địa từng trẻ. Đối với trẻ nhỏ, nguy cơ này càng đáng lưu ý bởi chức năng gan, thận và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện như người lớn. Ngoài ra, việc sử dụng kháng sinh không phù hợp còn làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, từ đó ảnh hưởng khả năng miễn dịch tự nhiên của trẻ. Bên cạnh đó, việc dùng kháng sinh không đủ liều hoặc ngưng thuốc sớm cũng làm tăng nguy cơ kháng thuốc.
Bác sĩ Minh khuyến cáo, phụ huynh không tự ý sử dụng kháng sinh khi trẻ mới xuất hiện các triệu chứng thông thường như ho nhẹ, sổ mũi hoặc sốt chưa rõ nguyên nhân. Khi trẻ có biểu hiện sốt cao kéo dài, khó thở, bỏ ăn, co giật, nổi ban hoặc sưng đau bất thường, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời. Việc sử dụng kháng sinh cho trẻ cần có chỉ định của bác sĩ nhằm tránh những nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe và tình trạng kháng thuốc về lâu dài.
Bài: Thu Phượng - Ảnh: Đình Thi