Theo Bản đồ Béo phì năm 2023 của Liên đoàn Béo phì Thế giới, tỷ lệ béo phì trẻ em ở Việt Nam tăng 9,8%/năm, bé trai béo phì vượt trội hẳn so với bé gái. Béo phì là tình trạng tích lũy mỡ thừa bất thường trong cơ thể, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Ở trẻ vị thành niên, béo phì thường được đánh giá thông qua chỉ số khối cơ thể (BMI) theo tuổi và giới tính kết hợp với đo thành phần cơ thể. Nguyên nhân khiến trẻ dậy thì gồm: chế độ ăn dư thừa năng lượng; ít vận động thể lực; thức khuya và thiếu ngủ; yếu tố tâm lý ở tuổi dậy thì, trẻ dễ gặp căng thẳng, áp lực học tập hoặc mặc cảm ngoại hình. Một số trẻ tìm đến ăn uống như một cách giải tỏa cảm xúc, từ đó hình thành vòng xoắn tăng cân, tự ti, ăn nhiều hơn; yếu tố gia đình, trẻ có nguy cơ béo phì cao hơn nếu: cha mẹ thừa cân béo phì, gia đình có thói quen ăn uống không lành mạnh.
Nhiều phụ huynh vẫn cho rằng trẻ “mập là khỏe”, hoặc nghĩ rằng lớn lên trẻ sẽ tự giảm cân. Trên thực tế, béo phì ở tuổi dậy thì không chỉ ảnh hưởng ngoại hình mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng về chuyển hóa, nội tiết, tim mạch và tâm lý của trẻ.
.jpg)
Ít vận động thể lực; thức khuya và thiếu ngủ là một trong những nguyên nhân khiến trẻ béo phì.
Bước sang năm học lớp 8, em N.H.T.T, trú tại phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk bắt đầu phát triển nhanh. T ăn nhiều hơn trước và lúc nào cũng thấy “ngon miệng”. Mỗi bữa cơm, T. ăn thậm chí gấp đôi sức ăn của người lớn. Vào dịp cuối tuần hoặc các ngày lễ, sau mỗi đợt kiểm tra, em còn được cha mẹ thưởng cho những bữa ăn nhanh với các món như: gà rán, pizza… Lượng thức ăn nạp vào cơ thể nhiều, trong khi đó, T hầu như không tham gia các hoạt động vận động vì tập trung toàn bộ thời gian cho việc học. Thời gian trống còn lại, em chỉ ở trong nhà để xem ti vi hoặc điện thoại. Vì vậy, bên cạnh phát triển chiều cao, T.T cũng bắt đầu tăng cân nhanh và dần có biểu hiện béo phì.
Bác sĩ chuyên khoa I Phạm Thị Kim Quế - Trưởng khoa Nội nhiễm Bệnh viện đa khoa Buôn Ma Thuột cho biết, một trong những dấu hiệu béo phì dễ nhận thấy là tình trạng gai đen ở cổ. Đây là một rối loạn về da dẫn đến những vệt màu từ nâu nhạt đến đen. Lúc đầu, da có thể chỉ đổi màu xám, nhìn có vẻ như bị dính bẩn, sau đó sẽ đen dần lên, sờ thấy sần sùi. Gai đen cổ thường xảy ra ở những người bị béo phì hoặc tiểu đường. Trẻ em bị bệnh gai đen sẽ có nguy cơ bị tiểu đường tuýp 2 cao hơn bình thường. Nếu không khắc phục, tình trạng béo phì sẽ gây nên nhiều hệ lụy cả về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần cho trẻ. Ở chiều ngược lại, một số trẻ vì muốn có ngoại hình thanh mảnh nên đã nhịn ăn, giảm cân. Điều này cũng không tốt cho quá trình phát triển của trẻ.
Khi trẻ có dấu hiệu béo phì, thừa cân, cha mẹ nên đưa con đi khám để được tư vấn chính xác và có phương pháp giảm cân phù hợp.
Theo mục tiêu của Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045, chiều cao trung bình thanh niên 18 tuổi theo giới tăng từ 2-2,5cm đối với nam và 1,5-2 cm đối với nữ. Giai đoạn dậy thì, nếu có chế độ dinh dưỡng hợp lý kết hợp với vận động, thể dục, thể thao, trẻ sẽ phát triển tối ưu. Ngược lại, nếu chế độ ăn không cân bằng thì trẻ sẽ không kiểm soát được vấn đề cân nặng, sau này sẽ trở thành người lớn béo phì và tình trạng sẽ khó khắc phục hơn. Mặt khác, do lo ngại béo phì ảnh hưởng đến sức khỏe và mong muốn có được vóc dáng cân đối, không ít trẻ ở tuổi dậy thì tự siết chế độ ăn để giảm cân. Vì thế, để trẻ phát triển tối đa trong giai đoạn phát triển quan trọng này, phụ huynh cần xây dựng cho trẻ một chế độ dinh dưỡng phù hợp; đồng thời tạo môi trường, điều kiện để trẻ tham gia hoạt động thể dục, thể thao.
Về chế độ dinh dưỡng, phụ huynh có thể tham khảo tháp dinh dưỡng khuyến nghị của Viện dinh dưỡng quốc gia dành cho 2 nhóm độ tuổi: từ 12-14 tuổi và từ 15-17 tuổi. Đối với hoạt động thể lực, trong giai đoạn dậy thì, trẻ cần vận động thể lực ít nhất 60 phút mỗi ngày. Trẻ có thể tham gia những môn thể dục như: chạy bộ, đạp xe, bơi lội...; ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya vì có thể làm rối loạn chuyển hóa và tăng nguy cơ tăng cân; tạo môi trường tích cực giúp trẻ hình thành thói quen sống khỏe mạnh.
Khi trẻ có dấu hiệu béo phì, thừa cân, cha mẹ nên đưa con đi khám để được tư vấn chính xác và có phương pháp giảm cân phù hợp. Những trẻ thừa cân béo phì nên được: đánh giá thành phần cơ thể, theo dõi BMI theo tuổi, kiểm tra mỡ nội tạng, tầm soát đường huyết, mỡ máu, gan nhiễm mỡ nếu cần. Việc can thiệp sớm giúp ngăn ngừa biến chứng lâu dài. Bác sĩ chuyên khoa I Phạm Thị Kim Quế nhấn mạnh.
Bài: Kim Oanh - Ảnh: Đình Thi