Một ngày làm việc ở Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk hiếm khi diễn ra theo đúng kế hoạch. Chỉ vài phút trước, bệnh nhân còn ngồi trò chuyện bình thường, nhưng ngay sau đó có thể rơi vào trạng thái kích động, la hét hoặc mất kiểm soát hành vi. Điều dưỡng Trưởng Khoa Điều trị nam Huỳnh Ngọc Phong, người đã công tác hơn 10 năm tại Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk chia sẻ rằng anh đã quá quen với những vết cào xước trên tay sau các ca trực. “Có bệnh nhân đang uống thuốc thì bất ngờ hất tung khay thuốc rồi lao vào đánh nhân viên y tế, rượt đuổi nhân viên y tế chạy khắp bệnh viện. Nhiều nhân viên y tế ở đây từng bị bệnh nhân đấm, đá, cắn hoặc dùng vật dụng ném vào người trong lúc làm nhiệm vụ. Bản thân tôi cũng đã từng bị đánh và ngất xỉu tại chỗ. Có những hôm cả ê-kíp phải túc trực xuyên suốt vì bệnh nhân lên cơn kích động hoặc có dấu hiệu tự sát. Những áp lực này kéo dài qua nhiều năm khiến không ít người kiệt sức. Nhưng điều đáng nói là sau những tình huống nguy hiểm ấy, phần lớn nhân viên y tế vẫn không trách bệnh nhân. Bởi hơn ai hết, họ hiểu rằng người bệnh tâm thần hành động trong lúc không kiểm soát được nhận thức và cảm xúc của mình”.
Bác sĩ Võ Hồng Khắc, Khoa Vật lý trị liệu, phục hồi chức năng, Bệnh viện Tâm thần tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Làm việc ở Bệnh viện tâm thần đòi hỏi sự kiên nhẫn nhiều hơn bất kỳ bệnh viện nào khác. Điều trị cho bệnh nhân tâm thần không chỉ dựa vào phác đồ mà còn dựa vào kinh nghiệm và quá trình theo dõi lâu ngày. Bác sĩ phải theo sát người bệnh, vào từng buồng bệnh để thăm khám, kiểm tra. Lúc này bác sĩ phải cảnh giác với những bệnh nhân đang lên cơn kích động và có thể thay đổi hành vi rất nhanh, từ trạng thái bình thường sang hung hãn chỉ trong vài phút. Vì vậy, nhân viên y tế phải vừa điều trị, vừa quan sát tâm lý và bảo đảm an toàn cho cả bệnh nhân lẫn những người xung quanh. Ngoài nguy cơ bị bạo hành, đội ngũ y, bác sĩ tại bệnh viện còn chịu áp lực tâm lý kéo dài. Việc tiếp xúc thường xuyên với bệnh nhân trầm cảm nặng, rối loạn hoang tưởng hoặc có hành vi tự sát khiến nhiều nhân viên dễ rơi vào trạng thái căng thẳng. Những ca trực đêm kéo dài, môi trường làm việc khép kín và tiếng la hét từ bệnh nhân cũng ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tinh thần của nhân viên. Dù đối mặt nhiều hiểm nguy đặc thù, đội ngũ y, bác sĩ bệnh viện tâm thần vẫn âm thầm gắn bó với nghề. Họ không chỉ điều trị bệnh mà còn giúp người bệnh phục hồi khả năng giao tiếp, ổn định cuộc sống và từng bước tái hòa nhập cộng đồng. Chính sự kiên nhẫn và hy sinh thầm lặng ấy đã trở thành chỗ dựa cho nhiều gia đình có người thân mắc bệnh tâm thần.
Sự quan tâm của nhân viên y tế giúp người bệnh có thêm niềm tin trong quá trình điều trị và phục hồi sức khỏe.
Trường hợp của một bệnh nhân nam tên D (tỉnh Lâm Đồng) từng khiến cả khoa điều trị phải rất vất vả. Khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng rối loạn tâm thần nặng, liên tục kích động, đập cửa phòng bệnh và không cho bất kỳ ai tiếp cận. Có lúc bệnh nhân ném đồ vật và lớn tiếng chửi bới nhân viên y tế. Mỗi lần điều dưỡng mang thuốc tới, bệnh nhân đều phản ứng dữ dội. Thế nhưng thay vì nóng nảy, các nhân viên y tế vẫn kiên trì tiếp cận từng chút một. Họ thay phiên trò chuyện, trấn an và theo dõi sát bệnh nhân suốt nhiều ngày. Sau nhiều tháng điều trị liên tục, bệnh nhân bắt đầu ổn định tâm lý, chịu hợp tác với nhân viên y tế và không còn hành vi phá phách như trước.
Hay như bệnh nhân T (tỉnh Đắk Lắk) mắc chứng nghiện rượu, sa sút trí nhớ, thường xuyên không làm chủ được hành vi. Bệnh nhân T không nhớ đã bao lần các bác sĩ, điều dưỡng phải vật lộn để giữ anh được an toàn. Bệnh nhân T cho rằng nếu không có sự bao dung của các y, bác sĩ, không biết bản thân tôi bị căn bệnh hành hạ thế nào. Trong niềm vui bệnh tình thuyên giảm, chuẩn bị được xuất viện, bệnh nhân T xúc động bày tỏ: “Tôi thấy đội ngũ y, bác sĩ ở bệnh viện rất nhiệt tình, tận tâm, luôn quan tâm thăm khám, chăm sóc chu đáo và động viên tôi. Tôi mong mình sẽ cai được rượu, phục hồi trí nhớ để sớm trở về với gia đình”.
Thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe và động viên tinh thần người bệnh là hoạt động thường xuyên của đội ngũ y bác sĩ.
“Bệnh nhân tâm thần khi đến với bệnh viện, điểm tựa của họ chính là các y, bác sĩ. Nếu y, bác sĩ cũng nóng giận thì bệnh nhân sẽ càng hoảng loạn hơn. Không ít bệnh nhân ở bệnh viện tâm thần có hoàn cảnh rất đáng thương. Có người bị gia đình bỏ mặc nhiều năm, có người không còn giấy tờ tùy thân hay nơi để trở về. Với những trường hợp ấy, bác sĩ và điều dưỡng đôi khi vừa là người điều trị, vừa là người thân duy nhất bên cạnh họ. Có những y, bác sĩ trẻ từng có ý định chuyển công tác sau những tháng đầu đầy áp lực, nhưng rồi quyết định ở lại vì họ nhận ra bệnh nhân tâm thần là những người rất cần được đồng hành. Nếu ai cũng rời đi vì khó khăn thì họ sẽ ra sao? Có lẽ vì thế mà giữa những áp lực nghề nghiệp đặc thù, những ca trực căng thẳng và cả nguy cơ bị hành hung bất cứ lúc nào, nhiều y, bác sĩ ở bệnh viện tâm thần vẫn chọn tiếp tục gắn bó với nghề. Bởi sâu thẳm trong họ, nơi này không chỉ là nơi làm việc, mà còn là nơi chứng kiến hành trình hồi sinh của rất nhiều con người từng lạc mất chính mình”, bác sĩ Khắc cho biết thêm.
Làm việc trong môi trường chăm sóc bệnh nhân tâm thần không hề dễ dàng. Áp lực tâm lý cao, nguy cơ bị bệnh nhân kích động hoặc chống đối luôn hiện hữu. Tuy vậy, nhiều nhân viên y tế vẫn âm thầm gắn bó với nghề vì mong muốn giúp người bệnh có cơ hội trở lại cuộc sống bình thường. Ở đây, sự chăm sóc không chỉ nằm ở chuyên môn y khoa mà còn ở thái độ đối xử đầy tôn trọng với bệnh nhân. Đó cũng là điều khiến bệnh viện tâm thần trở thành nơi chứa đựng nhiều tình người.
Theo bác sĩ Nguyễn Thị Luyến, Phó Giám đốc bệnh viện tâm thần tỉnh Đắk Lắk cho biết: Bệnh viện Tâm Thần tỉnh Đắk Lắk thành lập năm 2008, quy mô 100 giường, điều trị nội trú cho 100 bệnh nhân. Năm 2025, ngoài hơn 20.000 lượt người được thăm khám, bệnh viện còn quản lý, chăm sóc 17.000 người có triệu chứng các bệnh tâm thần phân liệt, trầm cảm và động kinh ngoài cộng đồng theo Chương trình mục tiêu Quốc gia về y tế. Mặc dù đối mặt với nhiều áp lực, khó khăn khi quản lý, chăm sóc, điều trị bệnh nhân tâm thần, nhưng với tinh thần và trách nhiệm, sự tận tâm của thầy thuốc “Lương y như từ mẫu” trong thời gian qua đã có nhiều bệnh nhân đã được điều trị khỏi bệnh, trở về với gia đình và cộng đồng./.
Bài: Mỹ Hạnh - Ảnh: Bảo Trọng