Thói quen đựng nước khiến dịch khó kiểm soát
Vừa qua Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk đã tiến hành kiểm tra và triển khai phun hóa chất diệt muỗi trưởng thành tại Buôn Ea Mắp, xã Cư M’gar- nơi vừa ghi nhận trường hợp tử vong do sốt xuất huyết Dengue. Kết quả điều tra véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết khá cao. Trong đó, chỉ số mật độ muỗi (BI) là 113,3; chỉ số DI là 0,66 con/nhà. Trước thực tế này, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh đã triển khai phun hoá chất xung quanh nhà bệnh nhân với bán kính 200m với khoảng 70 hộ gia đình.
Theo anh Phùng Minh Nguyên- cán bộ Khoa phòng chống bệnh truyền nhiễm- Kiểm dịch y tế quốc tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk -người trực tiếp làm công tác điều tra véc tơ muỗi tại Buôn Ea Mắp, xã Cư M’gar cho biết, nhiều gia đình không đậy nắp các dụng chứa nước nên khi kiểm tra có rất nhiều lăng quăng, bọ gậy.
“Chúng tôi soi chiếc đèn pin xuống đáy các phi, xô, thùng chứa nước thấy rất nhiều lăng quăng và bọ gậy – giai đoạn ấu trùng và nhộng của loài muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết. Nhiều gia đình trong Buôn họ cứ nghĩ nước mưa sạch thì muỗi nào sinh sôi được. Thấy lăng quăng bơi lội nhiều người còn tưởng là trùng nước bình thường. Chỉ đến khi nhìn thấy hình ảnh phóng đại qua ống kính thì họ mới sợ” anh Nguyên chia sẻ.
Anh Phùng Minh Nguyên kiểm tra véc tơ muỗi tại Buôn Ea Mắp, xã Cư M’gar.
Tại nhiều khu dân cư và vùng nông thôn, thói quen tích trữ nước mưa trong các dụng cụ chứa nước lộ thiên như thùng, phi lớn, chậu kiểng đã bám rễ sâu vào đời sống sinh hoạt. Người dân thường có tâm lý chủ quan rằng nước đậy kín hoặc nước trong thì sạch sẽ, không có chuyện muỗi đẻ trứng. Họ quên mất rằng muỗi cái Aedes aegypti có bản năng sinh sản cực kỳ tinh vi; chúng chỉ tìm đến những vùng nước đọng trong, sạch, không có dòng chảy để đẻ trứng. Những chiếc dụng cụ chứa nước không có nắp đậy kín, hoặc nắp bị hở một khe nhỏ, vô tình trở thành nơi lý tưởng cho muỗi vằn cái đến để trứng.
Theo bác sĩ Nguyễn Chí Linh- Phó trưởng Khoa phụ trách Khoa phòng chống bệnh truyền nhiễm- Kiểm dịch y tế quốc tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, để hiểu vì sao dịch sốt xuất huyết lại bùng phát dai dẳng mỗi khi mùa mưa đến, cần phải nhìn nhận thấu đáo về vòng đời của loài muỗi vằn và mối liên hệ mật thiết của chúng với chiếc lu nước. Muỗi cái trưởng thành sau khi hút máu người (vật chủ mang virus Dengue) sẽ tìm đến các nguồn nước đẻ trứng. Trứng của muỗi vằn không nở ngay lập tức nếu điều kiện bất lợi, chúng có thể chịu được khô hạn trong nhiều tháng. Chỉ cần một cơn mưa lớn trút xuống, nước tràn vào dụng cụ chứa nước, những quả trứng bám trên thành lu từ mùa trước sẽ lập tức nở thành lăng quăng.
Trong môi trường nước trong của các phi, hay thùng, chậu cây cảnh, lăng quăng phát triển với tốc độ chóng mặt nhờ nguồn vi sinh vật phong phú. Chỉ sau khoảng từ 5 đến 7 ngày, chúng lột xác thành bọ gậy và nhanh chóng biến thành những con muỗi vằn trưởng thành đầy uy lực. Điểm đáng sợ của loài muỗi này là chúng hoạt động mạnh mẽ nhất vào ban ngày, đặc biệt là sáng sớm và chập tối.
“Một vết đốt duy nhất của con muỗi mang mầm bệnh có thể truyền vi rút vào cơ thể người, dẫn đến chuỗi triệu chứng dai dẳng như: sốt cao đột ngột, đau đầu dữ dội, đau nhức hốc mắt, cơ khớp, và nặng nề nhất là xuất huyết dưới da, trụy tim mạch, đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Khi dịch bùng phát, các bệnh viện tuyến cuối luôn rơi vào tình trạng quá tải. Những đứa trẻ quằn quại trên giường bệnh, những người lao động nghèo phải gác lại mưu sinh để đối mặt với những ngày tháng điều trị tốn kém, tất cả đều bắt nguồn từ những ổ lăng quăng vô tình được nuôi dưỡng ngay trước hiên nhà” bác sĩ Linh nói.
Không có lăng quăng, bọ gậy – Không có sốt xuất huyết
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, tính đến ngày 09/9, toàn tỉnh ghi nhận trên 6.000 ca mắc sốt xuất huyết. Trong đó, khu vực Buôn Ma Thuột có số ca mắc nhiều nhất trong toàn tỉnh với trên 1.300 ca; khu vực Ea Hleo trên 800 ca; Cư M’gar gần 500 ca mắc sốt xuất huyết.
Bác sĩ Nguyễn Chí Linh- Phó trưởng Khoa phụ trách Khoa phòng chống bệnh truyền nhiễm- Kiểm dịch y tế quốc tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết, diễn biến sốt xuất tại tỉnh Đắk Lắk xảy ra trong bối cảnh sốt xuất huyết đang có xu hướng gia tăng sớm và diễn biến khó lường. Trong đó, thời tiết mưa xen kẽ nắng nóng, độ ẩm cao tạo nhiều điểm nước đọng từ lu, chậu, xô, chai lọ, vật dụng phế thải đến các khu vực chứa nước quanh nhà, là môi trường thuận lợi để muỗi vằn Aedes sinh sản. Bên cạnh đó, nhiệt độ tăng, lượng mưa và độ ẩm thay đổi, đô thị hóa, mật độ dân cư và các yếu tố môi trường có thể làm gia tăng nguy cơ lây truyền sốt xuất huyết. Đặc biệt, muỗi vằn Aedes thường hoạt động mạnh vào ban ngày, nhất là buổi sáng sớm và chiều tối. Một người mắc sốt xuất huyết có thể trở thành nguồn vi rút để muỗi hút máu và tiếp tục truyền vi rút sang người khác. Vì vậy, kiểm soát sốt xuất huyết không chỉ là xử lý người bệnh mà phải đồng thời kiểm soát nơi sinh sản của muỗi và hạn chế muỗi đốt trong cộng đồng. Một trong những giải pháp để kiểm soát sốt xuất huyết đó là vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng bọ gậy.
Người dân cần vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng bọ gậy để phòng bệnh sốt xuất huyết.
“Tại nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đã nhanh chóng triển khai các chiến dịch vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng bọ gậy. Họ không chỉ nhắc nhở mà còn trực tiếp hướng dẫn người dân cách xử lý từng vật dụng chứa nước. Ban đầu, người dân cũng có phần e dè khi có người lạ vào sân soi từng chiếc dụng cụ chứa nước. Nhưng khi được giải thích cặn kẽ về cách muỗi vằn sinh sản từ chính nguồn nước họ dùng hàng ngày, bà con đã thay đổi thái độ hoàn toàn. Tuy nhiên, vẫn còn khá nhiều người dân còn thờ ơ với việc vệ sinh môi trường. Vì họ nghĩ vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng bọ gậy là của ngành y tế, của chính quyền địa phương” bác sĩ Linh chia sẻ.
Có thể nói, trước những diễn biến phức tạp của dịch sốt xuất huyết, mỗi gia đình hãy dành thời gian kiểm tra khu vực xung quanh nhà ít nhất mỗi tuần một lần, không để nước đọng trong chai lọ, chậu cây, lốp xe, vật dụng ngoài trời và các vật chứa khác. Một hành động nhỏ có thể góp phần ngăn chặn sự sinh sôi của muỗi và giảm nguy cơ sốt xuất huyết cho cả cộng đồng. Ngoài ra, đối với những dụng cụ chứa nước bắt buộc phải trữ để tưới cây hoặc dùng lâu dài, người dân cần dùng nắp đậy kín hoặc thả cá để ăn tận diệt trứng và lăng quăng.
Bài, ảnh: Bảo Trọng