27/03/2026 03:42
Trong những năm gần đây, rối loạn phổ tự kỷ ngày càng gia tăng và là vấn đề được xã hội quan tâm. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không phải gia đình nào cũng nhận biết sớm các dấu hiệu để đưa trẻ đi thăm khám và can thiệp kịp thời.
Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ công bố tháng 4/2025, tỷ lệ trẻ tự kỷ tại Mỹ đã tăng lên 1/31 trẻ. Con số này từng là 1/10.000 vào năm 1970 và 1/150 vào năm 2000 – cho thấy mức gia tăng đáng kể trong vài thập kỷ gần đây.
Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 1 triệu người mắc tự kỷ, tương đương khoảng 1% trẻ sinh ra. Riêng năm 2024, Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận gần 10.000 lượt trẻ đến khám vì nghi ngờ tự kỷ.
Tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên, mỗi ngày Khoa Nhi tổng hợp tiếp nhận trung bình từ 7–10 trẻ đến khám và điều trị các rối loạn phổ tự kỷ.
Can thiệp sớm là chìa khóa vàng mở ra cơ hội phát triển tốt nhất cho trẻ tự kỷ.
Các chuyên gia y tế nhấn mạnh: vấn đề không nằm ở bản thân tự kỷ mà ở thời điểm can thiệp. Giai đoạn vàng là trước 3 tuổi, nhưng phần lớn phụ huynh lại đưa trẻ đi khám khá muộn. Nhiều gia đình cho rằng con “chậm nói”, “nhút nhát” hay “có cá tính riêng”, đến khi trẻ 4–5 tuổi biểu hiện rõ ràng mới lo lắng. Khi đó, việc can thiệp trở nên khó khăn hơn, hiệu quả hạn chế và chi phí điều trị tăng cao.
Ghi nhận tại Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên cho thấy nhiều trẻ đến khám khi đã 4-6 tuổi, thậm chí 9–12 tuổi. Trong khi đó, các dấu hiệu ban đầu thường đã xuất hiện từ 12–24 tháng tuổi. Như trường hợp của cháu H.T.C, 11 tuổi (Phường Thành Nhất, tỉnh Đắk Lắk), Bệnh viện đa khoa vùng Tây Nguyên là địa chỉ thứ 3 cháu C đi trị liệu và chữa trị trong những năm qua, thậm chí có nơi mẹ cháu C phải nghỉ làm cả năm để đồng hành cùng các cô giáo trong việc trị liệu cho con.
Anh Huỳnh Tấn Lượng, bố của cháu H.T.C chia sẻ: Không giống như các bạn cùng trang lứa, 6 tuổi C vẫn chưa biết nói, không tập trung chú ý, chạy nhảy, nghịch ngợm luôn tay, lúc này gia đình cho con đi can thiệp tại trường mầm non tư thục. Hiện giờ, C đang theo học lớp 3 nhưng con không tập trung học tập, khó khăn trong việc giao tiếp với bạn nên gia đình đã quyết định cho con đến cơ sở y tế khám, tại đây C được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ.
Bác sĩ Phan Thị Hồng Hạnh, Khoa Nhi tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Vùng Tây Nguyên cho biết những dấu hiệu nhận biết trẻ mắc các rối loạn phổ tự kỷ: Trẻ có thể bộc lộ bất thường từ 12–18 tháng tuổi, tập trung ở ba nhóm chính:
Giao tiếp: trẻ chậm hiểu ngôn ngữ, không phản ứng khi gọi tên
Ngôn ngữ: 12 tháng chưa bập bẹ, 16 tháng chưa nói từ đơn, 24 tháng chưa nói được cụm hai từ
Hành vi: thích chơi một mình, lặp lại hành động, khó chuyển sự chú ý.
Ngoài ra, trẻ có thể kèm theo các biểu hiện như không sử dụng cử chỉ như chỉ tay, vẫy tay. Xếp đồ vật theo hàng dài, chơi một trò chơi lặp đi lặp lại. Tập trung vào một chi tiết nhỏ của đồ chơi. Một số trẻ chậm phát triển về vận động. Ít hứng thú với các trò chơi tương tác, kết bạn.
Trường hợp khác là cháu M.T.H (sinh năm 2022, xã Hòa Phú, Đắk Lắk). Gia đình chỉ phát hiện bất thường khi con đi học ở trường mầm non, được cô giáo trao đổi, hướng dẫn gia đình đưa con đến cơ sở y tế kiểm tra. Ở trường cô nói gì con đều không hợp tác, không chơi cùng các bạn, không biết tự xúc ăn, không tự đi vệ sinh…
Mẹ của cháu H chia sẻ: “Khi còn nhỏ con chỉ nói những từ đơn như ba, mẹ, mèo… khi có nhu cầu thì la hét, khóc lóc, ăn vạ nhưng con vẫn tự thực hiện các nhu cầu cá nhân (tự xúc ăn, tự đi vệ sinh), chỉ đến trường hoặc gặp người lạ con mới không hợp tác. Gia đình nghĩ con chậm nói, khủng hoảng lứa tuổi thôi.”
Các chuyên gia khẳng định, phát hiện và can thiệp sớm giúp trẻ phát triển kỹ năng phù hợp độ tuổi, tăng khả năng hòa nhập xã hội, giảm hành vi khó kiểm soát.
Bác sĩ Hạnh cũng nhấn mạnh: Điều quan trọng nhất là cha mẹ cần quan sát con mỗi ngày. Nếu thấy trẻ có dấu hiệu bất thường kéo dài, nên đưa đi đánh giá càng sớm càng tốt. Can thiệp trước 3 tuổi sẽ mang lại hiệu quả rất khác biệt. Tự kỷ không phải là bệnh có thể chữa khỏi ngay, mà là một tình trạng cần đồng hành lâu dài với các phương pháp như trị liệu ngôn ngữ, hành vi và giáo dục đặc biệt.
Phát hiện sớm, can thiệp đúng cách cùng sự đồng hành kiên trì của gia đình, nhiều trẻ vẫn có thể phát triển và hòa nhập xã hội. Điều quan trọng là đừng bỏ qua những dấu hiệu nhỏ nhất bởi đôi khi, chính sự quan sát, đưa con đi can thiệp kịp thời của cha mẹ sẽ mở ra một tương lai tươi sáng cho con./.
Bài: Hồng Vân - Ảnh: Đình Thi
Facebook
Tweet
Mail
Google-plus
Các tin khác