Theo thống kê của Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam được nêu trong tài liệu, tại nước ta có tới 26% dân số mắc bệnh viêm loét dạ dày - tá tràng, nguy cơ mắc bệnh ở nam giới cao hơn nữ giới. Đáng lưu ý, bệnh không chỉ gây khó chịu, ảnh hưởng ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt hằng ngày mà nếu không được phát hiện, điều trị đúng cách còn có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết tiêu hóa, thủng dạ dày, hẹp môn vị và các tổn thương kéo dài cần được theo dõi, xử trí.
Thực tế điều trị tại Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên cho thấy, một trong những nguyên nhân khiến bệnh diễn biến nặng là tâm lý xem nhẹ triệu chứng và tự điều trị. Có người duy trì thói quen uống rượu bia trong thời gian dài, ăn uống thất thường; có người mắc bệnh nhiều năm nhưng chỉ uống thuốc khi đau, thấy đỡ là dừng. Chính cách điều trị ngắt quãng này có thể khiến bệnh tái phát nhiều lần và làm người bệnh bỏ lỡ thời điểm phát hiện, xử trí sớm.
Bệnh nhân điều trị xuất huyết dạ dày do viêm loét dạ dày không được điều trị dứt điểm tại Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên. (Ảnh: Đình Thi)
Ông B.V.L (48 tuổi), ở xã Krông Bông, tỉnh Đắk Lắk, đang điều trị tại bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên cho biết trước đây mỗi ngày ông uống khoảng 1,5 lít rượu. Khi đi khám, ông được chẩn đoán trào ngược dạ dày, viêm loét dạ dày kèm rối loạn chức năng gan. Ông cho biết nguyên nhân có liên quan đến việc uống nhiều rượu và ăn uống không đầy đủ. Sau điều trị, tình trạng sức khỏe đã cải thiện, song ông được bác sĩ khuyến cáo phải giảm rượu bia và điều chỉnh lại chế độ sinh hoạt. Ông B.V.L nói: “Mỗi ngày tôi uống khá nhiều rượu mà lại không ăn uống đầy đủ. Thói quen sinh hoạt thiếu khoa học là nguyên nhân làm bản thân tôi mắc nhều bệnh trong đó có viêm loét dạ dày. Triệu chứng đầy hơi, đau vùng thượng vị, mệt mỏi, chán ăn hơn cả năm tôi cũng chỉ nghĩ là rối loạn tiêu hóa thông thường. Mới đây, bụng đau quá nên đi khám mới biết rõ bệnh tình”. Một trường hợp khác là bà N.T.L (71 tuổi), ở xã Cư Pal, tỉnh Đắk Lắk. Bà có tiền sử viêm loét dạ dày khoảng 20 năm nhưng không điều trị dứt điểm. Mỗi khi đau, bà tự mua thuốc uống, thấy giảm đau thì tiếp tục sinh hoạt bình thường. Chỉ đến khi ngất xỉu, nôn ra nhiều máu, gia đình mới đưa bà vào bệnh viện cấp cứu vì xuất huyết dạ dày. Sau điều trị, bà vẫn còn mệt mỏi, chán ăn và đi ngoài phân đen. Bà N.T.L tâm sự: “Tôi chủ quan nên cứ hễ bệnh viêm loét dạ dày tái phát là tự đi mua thuốc về uống mà không biết sự nguy hiểm khi không điều trị cho dứt điểm. Cũng may vào viện kịp thời, được y bác sĩ tậm tình cứu chữa nên bệnh tình đã đỡ hơn”.
Bác sĩ chuyên khoa II Nội tiêu hóa Phạm Phú Anh, Phó Trưởng Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên cho biết, bệnh viêm loét dạ dày là bệnh lý thường gặp ở cả người đến khám ngoại trú và bệnh nhân điều trị nội trú. đối với bệnh viêm loét dạ dày, việc sử dụng thuốc giảm đau tạm thời không đồng nghĩa với bệnh đã khỏi. Khi triệu chứng được che lấp bằng thuốc nhưng nguyên nhân và tổn thương chưa được xử lý đầy đủ, bệnh vẫn có thể âm thầm tiến triển. Đây cũng là lý do người bệnh không nên tự chẩn đoán, tự mua thuốc kéo dài hoặc tự ý dừng thuốc khi thấy các triệu chứng đã thuyên giảm. Bệnh có nhiều nguyên nhân, trong đó thường gặp là nhiễm vi khuẩn HP (Helicobacter pylori) và sử dụng một số thuốc kháng viêm, giảm đau. Bên cạnh đó, stress kéo dài, căng thẳng, lo lắng, chế độ ăn uống, sinh hoạt không điều độ và uống nhiều rượu bia cũng có thể làm tổn thương niêm mạc dạ dày, góp phần làm bệnh xuất hiện hoặc nặng hơn.
Lạm dụng rượu bia là một trong những yếu tố có thể làm tổn thương dạ dày. (Ảnh: Mỹ Hạnh)
Đối với bệnh viêm loét dạ dày, không nên quan niệm viêm loét dạ dày chỉ cần uống vài viên thuốc là khỏi. Các dấu hiệu ban đầu của viêm loét dạ dày thường không đặc hiệu. Người bệnh có thể đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, ợ hơi, ợ chua, ợ rát, buồn nôn, đầy bụng, khó chịu sau ăn; một số trường hợp có rối loạn tiêu hóa, mất ngủ hoặc ngủ gián đoạn do đau. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường. Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc ảnh hưởng rõ đến ăn uống, giấc ngủ và sinh hoạt, người bệnh nên đi khám thay vì tự điều trị kéo dài tại nhà. Tùy nguyên nhân và mức độ tổn thương, người bệnh cần được thăm khám, chẩn đoán và điều trị phù hợp. Đặc biệt, với người nhiễm vi khuẩn HP, điều trị không đầy đủ hoặc không tuân thủ phác đồ có thể làm tăng nguy cơ điều trị thất bại và kháng kháng sinh. Vì vậy, khi đã được xác định bệnh, cần tuân thủ điều trị là yếu tố quan trọng để kiểm soát bệnh và hạn chế tái phát. Người bệnh cần dùng thuốc đúng loại, đúng liều, đúng thời gian; không tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Việc thấy hết đau rồi tự dừng thuốc có thể khiến bệnh chưa được kiểm soát đầy đủ và dễ tái phát. Đặc biệt, khi xuất hiện các dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau bụng dữ dội hoặc đột ngột, choáng váng, mệt lả, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay. Đây có thể là những biểu hiện của biến chứng xuất huyết tiêu hóa hoặc tổn thương nặng, cần được xử trí kịp thời. Việc chờ đợi, tiếp tục tự mua thuốc hoặc cố chịu đựng có thể làm mất thời gian vàng trong cấp cứu, bác sĩ Phú Anh khuyến cáo.
Viêm loét dạ dày nếu được phát hiện và điều trị sớm thường có tiến triển thuận lợi hơn. Ngược lại, khi bệnh kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc điều trị không đúng, tổn thương có thể nặng hơn, gây xuất huyết tiêu hóa, thủng dạ dày - tá tràng hoặc hẹp môn vị, hẹp tá tràng. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe mà có trường hợp phải nhập viện cấp cứu, can thiệp chuyên sâu hoặc phẫu thuật. Bên cạnh điều trị, thay đổi thói quen sinh hoạt cũng có vai trò quan trọng. Mỗi người nên ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa, hạn chế rượu bia và thuốc lá, tránh lạm dụng các thuốc giảm đau, kháng viêm khi không có chỉ định; đồng thời ngủ đủ giấc, giữ tinh thần ổn định và duy trì chế độ sinh hoạt hợp lý. Với người từng mắc bệnh, việc tái khám theo hướng dẫn giúp đánh giá hiệu quả điều trị và kịp thời xử trí khi bệnh có dấu hiệu tái phát.
Từ những trường hợp thực tế tại bệnh viện có thể thấy, viêm loét dạ dày không phải là căn bệnh chỉ gây vài cơn đau rồi tự khỏi. Sự chủ quan, điều trị ngắt quãng và duy trì các thói quen bất lợi cho dạ dày có thể khiến một bệnh lý tưởng chừng quen thuộc trở nên phức tạp. Chủ động thăm khám khi có triệu chứng kéo dài, tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống là cách thiết thực để bảo vệ sức khỏe dạ dày, hạn chế tái phát và phòng ngừa biến chứng./.
Bài: Võ Quỳnh