Trường hợp bà T.T.S, 45 tuổi ở thôn Phú Thành, xã Ea Mroh, tỉnh Đắk Lắk, gần đây bà có những thay đổi bất thường về kinh nguyệt, hay mệt mỏi, mất ngủ nên bà đã quyết định đến cơ sở y tế thăm khám. Bà S chia sẻ: “Bình thường tôi có kinh đều, khoảng 3 - 4 ngày là hết. Nhưng tháng vừa rồi tự nhiên không có kinh, sau khoảng 20 ngày đến gần một tháng mới có lại. Lần này tôi bị rong kinh, kéo dài 7 - 9 ngày, lượng máu cũng nhiều hơn những đợt trước. Tôi đi khám tại Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh, bác sĩ tư vấn có thể do ở lứa tuổi tiền mãn kinh, nhưng cũng cần làm xét nghiệm để kiểm tra các bệnh lý khác. Vì lo lắng nên hôm nay tôi đến Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên khám để yên tâm hơn.
Trường hợp của bà S cho thấy những thay đổi về chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ trung niên không nên bị xem nhẹ. Đây có thể là biểu hiện của giai đoạn tiền mãn kinh, nhưng cũng có thể liên quan đến các bệnh lý phụ khoa cần được phát hiện và điều trị kịp thời.
Theo bác sĩ Nguyễn Đức Phú, Khoa Sản, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên: “Tiền mãn kinh là giai đoạn chuyển tiếp trước mãn kinh, khi chức năng buồng trứng suy giảm dần, dẫn đến sự thay đổi nồng độ hormone sinh dục nữ trong cơ thể. Quá trình này gây ra những biến đổi về chu kỳ kinh nguyệt và ảnh hưởng đến nhiều chức năng khác của cơ thể. Ở phụ nữ Việt Nam, giai đoạn tiền mãn kinh thường xuất hiện trong độ tuổi từ 45–55, tuy nhiên thời điểm bắt đầu có thể khác nhau tùy từng người. Mãn kinh được xác định khi phụ nữ mất kinh liên tiếp 12 tháng và không sử dụng biện pháp tránh thai nội tiết. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tiền mãn kinh là quá trình suy giảm chức năng buồng trứng theo quy luật tự nhiên. Khi chức năng buồng trứng suy giảm, việc sản xuất hormone estrogen không còn ổn định như trước, từ đó gây ra những thay đổi trong chu kỳ kinh nguyệt và xuất hiện các triệu chứng liên quan. Biểu hiện sớm của tiền mãn kinh thường là rối loạn kinh nguyệt. Chu kỳ có thể ngắn dần, lượng máu kinh ra nhiều hơn hoặc thời gian hành kinh kéo dài. Những thay đổi này có thể khác nhau ở mỗi phụ nữ trong giai đoạn chuyển tiếp trước mãn kinh”.
Bác sĩ Nguyễn Đức Phú, Khoa sản, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên tư vấn cho bệnh nhân đang trong giai đoạn tiền mãn kinh.
“Ở phụ nữ tiền mãn kinh có thể gặp tình trạng bốc hỏa, đổ mồ hôi về đêm, khó ngủ, mệt mỏi. Tình trạng này kéo dài có thể khiến phụ nữ dễ căng thẳng, nhạy cảm, cáu gắt và thay đổi tâm trạng. Những thay đổi này nếu không được chia sẻ và thấu hiểu có thể tác động đến hạnh phúc gia đình, chất lượng cuộc sống và hiệu quả công việc. Ngoài ra, ở phụ nữ tiền mãn kinh còn có những thay đổi về phân bố mỡ, độ đàn hồi của da và sức khỏe hệ cơ xương khớp. Niêm mạc âm đạo và đường tiết niệu có thể trở nên mỏng, khô hơn, dẫn đến khô âm đạo, đau khi quan hệ, tiểu nhiều lần hoặc tiểu gấp. Các biểu hiện này ảnh hưởng đến sinh hoạt vợ chồng, đồng thời có thể làm tăng nguy cơ gặp một số vấn đề về tiết niệu, sinh dục. Đặc biệt, rối loạn kinh nguyệt cũng có thể gây xuất huyết tử cung bất thường, với biểu hiện ra máu kéo dài hoặc lượng máu nhiều. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, người phụ nữ có thể bị thiếu máu, mệt mỏi, suy giảm thể trạng. Đây không phải lúc nào cũng là biểu hiện đơn thuần của tiền mãn kinh mà còn có thể liên quan đến u xơ tử cung, polyp nội mạc tử cung, tăng sinh nội mạc tử cung hoặc các bệnh lý ác tính. Vì vậy, phụ nữ không nên tự chẩn đoán hay tự điều trị khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường. Tiền mãn kinh – mãn kinh là quá trình sinh lý tự nhiên của người phụ nữ, mức độ biểu hiện ở mỗi người không giống nhau, tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe và các yếu tố liên quan bởi trên thực tế có người trải qua giai đoạn này khá nhẹ nhàng, ít triệu chứng, nhưng cũng có người gặp nhiều khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc. Tiền mãn kinh không phải trường hợp nào cũng cần điều trị. Tuy nhiên, phụ nữ nên chủ động thăm khám để được tư vấn, hiểu rõ hơn về những thay đổi của cơ thể, đồng thời điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt và duy trì lối sống phù hợp. Việc điều trị chỉ đặt ra khi các triệu chứng gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và bác sĩ sẽ có hướng hỗ trợ phù hợp”, bác sĩ Phú cho biết thêm.
Bác sĩ Nguyễn Đức Phú khuyến cáo, tiền mãn kinh là quá trình sinh lý tự nhiên, phụ nữ có thể chủ động kiểm soát triệu chứng, hạn chế các yếu tố nguy cơ bằng cách khi bước vào độ tuổi 45 - 55 cần quan tâm đến những thay đổi của cơ thể, theo dõi chu kỳ kinh nguyệt và khám phụ khoa định kỳ. Khi có biểu hiện rong kinh, ra máu nhiều, ra máu kéo dài, ra máu sau quan hệ hoặc ra máu âm đạo sau khi đã mãn kinh, cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra. Trường hợp ra máu ồ ạt kèm chóng mặt, choáng hoặc mệt lả cần được cấp cứu kịp thời. Việc thăm khám giúp bác sĩ đánh giá tình trạng nội tiết, xác định nguyên nhân rối loạn kinh nguyệt, kiểm tra các bệnh lý phụ khoa và đánh giá những nguy cơ sức khỏe liên quan. Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, siêu âm hoặc các phương pháp kiểm tra chuyên sâu phù hợp. Từ đó, mỗi người sẽ được tư vấn phương án theo dõi và điều trị riêng, thay vì áp dụng một liệu trình chung cho tất cả bệnh nhân. Bên cạnh đó, chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý có vai trò quan trọng trong việc duy trì thể trạng. Phụ nữ nên ăn đa dạng thực phẩm, tăng cường rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ, protein và các nguồn canxi phù hợp; bổ sung vitamin D và sắt khi có nhu cầu hoặc theo chỉ định của nhân viên y tế. Hạn chế thức ăn nhiều chất béo bão hòa, đồ uống có cồn, thuốc lá và các yếu tố làm ảnh hưởng đến giấc ngủ. Duy trì vận động thường xuyên như đi bộ, đạp xe, tập các bài tập sức mạnh và thăng bằng phù hợp với thể trạng giúp tăng cường sức khỏe tim mạch, duy trì khối cơ, bảo vệ xương và cải thiện tinh thần. Đồng thời, cần ngủ đủ giấc, giữ cân nặng hợp lý, thực hành các biện pháp thư giãn và chia sẻ những khó khăn về tâm lý với người thân hoặc chuyên gia y tế khi cần thiết. Đối với các triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp điều trị phù hợp, trong đó có liệu pháp hormone mãn kinh ở những trường hợp có chỉ định. Tuy nhiên, liệu pháp này không phù hợp với tất cả phụ nữ và cần được bác sĩ đánh giá lợi ích, nguy cơ, tiền sử bệnh, đặc biệt là các yếu tố liên quan đến tim mạch, huyết khối và ung thư trước khi sử dụng. Người bệnh không tự ý dùng hormone, thuốc nam, thuốc nội tiết hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc để điều trị tiền mãn kinh. Ngoài sự chủ động của bản thân, sự đồng hành của gia đình cũng đóng vai trò quan trọng. Sự thấu hiểu, chia sẻ từ chồng và con cái giúp phụ nữ giảm áp lực tâm lý, tự tin hơn trong giai đoạn có nhiều thay đổi về thể chất và tinh thần./.
Bài: Mỹ Hạnh -
Ảnh: Bảo Trọng