Trước thực tế các bệnh mạn tính đang ngày càng phổ biến và có dấu hiệu trẻ hóa, trở thành gánh nặng cho hệ thống y tế, kinh tế mỗi gia đình và cộng đồng xã hội, ngành y tế đã chủ trương chuyển mạnh từ tư duy tập trung "khám, chữa bệnh" sang "quản lý sức khỏe và phòng bệnh chủ động". Có nghĩa là mỗi cá nhân phải hình thành những hành vi, lối sống khoa học, ăn uống lành mạnh, đủ chất dinh dưỡng, vận động đều đặn, hợp lý, khám sức khỏe định kỳ để tầm soát các yếu tố nguy cơ và kịp thời đi khám khi cơ thể có những những biểu hiện bất thường. Để một cá nhân ý thức chăm sóc sức khỏe và biến ý thức hành động thiết thực cần nhiều yếu tố chủ quan lẫn khách quan, trong đó gia đình có vai trò vô cùng quan trọng. Khi trong gia đình có một thành viên có văn hóa sức khỏe thì sẽ giúp những người còn lại hình thành, duy trì những thói quen tốt, xuất phát từ tình yêu thương, chăm sóc, sự gần gũi, động viên mỗi ngày. Chủ động chăm sóc sức khỏe không chỉ là cách trân trọng và yêu bản thân mà còn thể hiện tình yêu và trách nhiệm với gia đình mình.
Đều đặn mỗi buổi sáng, hai vợ chồng bà Lý Thị Hiền (61 tuổi) phường Thành Nhất, tỉnh Đắk Lắk dành 1 tiếng để cùng nhau đi bộ. Bà Hiền cho biết gần 10 năm nay, từ khi chồng bà phát hiện mắc bệnh đái tháo đường tuýp 2, ngày nào hai ông bà cũng tập thể dục, bất kể trời mưa hay ráo. “Tháng nào đi khám, bác sĩ cũng dặn ông nhà tôi uống thuốc đầy đủ, ăn uống khoa học, tập thể dục đều đặn. Ăn uống thì ông có thể kiểm soát nhưng phần hoạt động thể lực thì thật khó duy trì. Thương chồng, thương con nên ngày nào tôi cũng nhẹ nhàng khuyên nhủ, động viên, cứ 5h sáng là tôi gọi ông dậy đi thể dục. Tôi làm nghề buôn bán nhỏ, buổi sáng vốn nhiều việc nhưng hôm nào hai vợ chồng cũng cùng đi bộ, vừa để tạo động lực cho ông ấy vừa giúp bản thân khỏe hơn”, bà Hiền chia sẻ.
Nhờ tình yêu, sự chăm sóc, động viên hằng của bà Hiền mà gần chục năm nay, chồng bà vẫn sống chung an toàn với bệnh, chỉ số đường huyết luôn được kiểm soát, chưa có biểu hiện biến chứng. Điều quan trọng hơn nữa là các con của ông bà cũng hình thành được những thói quen ăn uống, vận động khoa học hằng ngày. Đây là nền tảng để có một cơ thể khỏe về thể chất, minh mẫn về tinh thần.
Tương tự là chị Vũ Thị Bích Ngọc (26 tuổi) ở phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk. Là người trẻ tuổi đang sống trong gia đình 3 thế hệ, chị Ngọc quan tâm đến việc chăm sóc sức khỏe từ sớm, nhất là trong chế độ dinh dưỡng hằng ngày với tiêu chí tăng cường vitamin, vừa đủ chất đạm, ít tinh bột và hạn chế gia vị muối, đường. Chị Ngọc cho biết gia đình mình đã duy trì chế độ ăn như vậy nhiều năm nay và nhận thấy sức khỏe của cả nhà đều tốt, trong đó ông nội đã hơn 90 tuổi nhưng vẫn minh mẫn và chưa mắc một bệnh lý mạn tính nào. Chị còn khéo léo rủ chồng mình cùng nấu ăn để có thể chia sẻ các kiến thức hữu ích về ăn uống lành mạnh. Theo chị Ngọc, khi sống chung một mái nhà, sự gần gũi và quen thuộc sẽ khiến quan điểm của người này tác động lên suy nghĩ của người kia, điều tốt nếu thường xuyên được nêu gương, nhắc nhở, động viên thì theo thời gian sẽ gắn vào tiềm thức mỗi người, dần dần hình thành thói quen, trong đó có việc chủ động chăm sóc sức khỏe. “Ông bà trước đây thường có thói quen ăn mặn và nhiều tinh bột, mỡ động vật. Khi nấu đồ ăn hơi nhạt sẽ khó chịu và cằn nhằn. Những lúc như vậy em lại nhắc nhở về tác hại của việc ăn nhiều muối, đường, dầu mỡ đối với sức khỏe, mưa dầm thấm lâu, dần rồi mọi người cũng quen”, chị Ngọc chia sẻ.
Các thành viên trong gia đình cần quan tâm, chia sẻ, hỗ trợ nhau trong việc chăm sóc sức khoẻ chủ động thông qua việc vận động và dinh dưỡng hợp lý.
Theo bác sĩ CKI Vi Thị Huệ, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, dinh dưỡng tác động đến sức khỏe từ khi con người chỉ là một bào thai. Vì thế muốn thế hệ sau phát triển toàn diện về thể chất lẫn tinh thần thì người mẹ nên thực hành dinh dưỡng hợp lý ngay từ lúc chuẩn bị mang thai cho đến sau này nuôi con, chăm sóc từng bữa ăn mỗi ngày. Như vậy, đứa trẻ vừa khỏe mạnh vừa hình thành lối sống khoa học cho bản thân ngay từ khi biết nhận thức. “Mọi người có thể nhìn vào Tháp Dinh dưỡng của Bộ Y tế để thực hành ăn uống lành mạnh, không cần quá chu toàn theo tỷ lệ đưa ra, mà chỉ cần cân bằng mỗi nhóm chất dinh dưỡng theo khuyến cáo, ví dụ nhóm vitamin (rau xanh, trái cây) ăn nhiều hơn, nhóm chất đạm (thịt, cá, trứng sữa…) và bột đường (cơm, bún, gạo…) ăn vừa đủ. Đối với nhóm chất béo (dầu, mỡ), muối, đường thì nên ăn hạn chế, tốt nhất là theo đúng tỷ lệ. Không ăn quá no mỗi bữa. Việc kiêng khem quá mức, loại bỏ hoàn toàn một nhóm chất nào đó không phải cách làm tốt mà nên đa dạng thực phẩm và cân bằng. Ăn uống khoa học giúp bảo vệ, nâng cao sức khỏe, đồng thời về lâu dài sẽ phòng được nhiều bệnh mạn tính không lây nhiễm như mỡ máu, tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch…”, bác sĩ Huệ nói.
“Bữa cơm gia đình” là một trong những truyền thống văn hóa rất đẹp của người Việt Nam. Mỗi bữa ăn không chỉ là dịp để các thành viên quây quần, sum họp, chia sẻ những câu chuyện thường ngày mà còn là cơ hội để duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, hạn chế thức ăn nhanh, giúp phòng ngừa nhiều bệnh lý không lây nhiễm, nguy hiểm như đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch, béo phì... Đối với trẻ nhỏ, khi cha mẹ làm gương trong việc ăn uống lành mạnh, trẻ sẽ có ý thức hơn trong việc lựa chọn thực phẩm, hình thành cách ăn uống tốt, có kiểm soát. Với người cao tuổi, việc chăm sóc chế độ dinh dưỡng khoa học của con, cháu mỗi ngày sẽ góp phần bảo vệ, nâng cao sức khỏe và kéo dài tuổi thọ.
Bên cạnh đó, việc quan tâm sức khỏe giữa các thành viên trong gia đình sẽ giúp phát hiện sớm những bệnh lý để hỗ trợ đi khám, điều trị bệnh kịp thời. Trong quá trình chữa bệnh, tình yêu thương, sự chăm sóc, động viên của người thân sẽ khiến người bệnh có thêm động lực và niềm tin chữa trị.
Ngày Gia đình Việt Nam (28-6) năm 2026 có chủ đề “Gia đình hạnh phúc – Quốc gia thịnh vượng”, đề cao vai trò của gia đình trong sự phát triển của đất nước. Gia đình không chỉ là nơi nuôi dưỡng tình yêu thương, duy trì những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc mà còn là nền tảng quan trọng để hình thành những hành vi và lối sống lành mạnh, là nơi mỗi thành viên quan tâm và chăm sóc sức khỏe lẫn nhau. Xây dựng gia đình khỏe mạnh chính là bước khởi đầu quan trọng để hướng tới một cộng đồng khỏe mạnh, hạnh phúc và phát triển bền vững./.
Bài: Nguyễn Huế - Ảnh: Bảo Trọng