Chị T.T.K.H. (phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk) có con trai 4 tuổi. Mỗi khi con có biểu hiện sốt, cảm, ho, không chịu ăn uống, chị H không đưa con đến cơ sở y tế để khám mà tự ra nhà thuốc mua thuốc về cho uống. Theo chị, những lần trước con cũng có triệu chứng tương tự, sau vài ngày uống thuốc thì đỡ nên chị cho rằng thuốc đã phát huy tác dụng và tiếp tục duy trì thói quen này trong nhiều năm. Việc dùng thuốc lặp đi lặp lại khiến các triệu chứng ban đầu có vẻ giảm nhanh, nhưng về sau mỗi lần mắc bệnh, con lại phải sử dụng kháng sinh mạnh hơn mới có hiệu quả. Đến khi con bị viêm phổi và phải nhập viện điều trị, kết quả cấy vi khuẩn cho thấy nhiều loại kháng sinh thông dụng không còn phát huy tác dụng.
Theo các chuyên gia y tế, phần lớn các bệnh lý hô hấp thường gặp ở trẻ như cảm lạnh, cúm, viêm họng do vi rút hay sốt siêu vi đều không cần sử dụng kháng sinh. Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn và hoàn toàn không có hiệu quả đối với vi rút. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh vẫn quan niệm rằng cứ sốt là phải uống kháng sinh hoặc dùng kháng sinh để bệnh nhanh khỏi. Đây là một quan niệm sai lầm, có thể khiến trẻ đối mặt với nhiều nguy cơ. Một trong những hậu quả dễ nhận thấy nhất của việc tự ý sử dụng kháng sinh là trẻ gặp phải các tác dụng phụ không mong muốn. Một số trẻ có thể bị dị ứng với thuốc, biểu hiện bằng nổi mẩn đỏ, ngứa, tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn ói. Trong những trường hợp nặng, trẻ có thể bị sốc phản vệ – một tình trạng cấp cứu nguy hiểm đến tính mạng nếu không được xử trí kịp thời. Ngoài ra, việc dùng kháng sinh kéo dài còn làm mất cân bằng hệ vi khuẩn có lợi trong đường ruột, khiến trẻ dễ bị rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy, biếng ăn và ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh. Khi kháng sinh được dùng không đúng bệnh, không đủ liều hoặc ngừng thuốc giữa chừng vì thấy trẻ đỡ hơn, một số vi khuẩn vẫn còn sống sót. Những vi khuẩn này dần thích nghi với thuốc, trở nên "lì lợm" hơn và không còn bị tiêu diệt bởi loại kháng sinh trước đây. Khi trẻ mắc bệnh trở lại, việc điều trị sẽ khó khăn hơn, phải sử dụng những loại kháng sinh mạnh hơn, đắt tiền hơn và thời gian điều trị cũng kéo dài hơn”.
Khi trẻ có các triệu chứng bất thường, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân gây bệnh và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp.
Thực tế tại nhiều cơ sở y tế đã ghi nhận không ít trường hợp trẻ em phải nhập viện do nhiễm khuẩn nặng nhưng đáp ứng rất kém với các loại kháng sinh thông thường vì đã từng sử dụng thuốc quá nhiều trước đó. Điều này không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn kéo theo nguy cơ biến chứng, kéo dài thời gian nằm viện và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ. Không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân người bệnh, tình trạng kháng kháng sinh còn là mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng. Khi vi khuẩn kháng thuốc ngày càng gia tăng, những bệnh nhiễm khuẩn vốn trước đây có thể điều trị dễ dàng sẽ trở nên khó kiểm soát hơn. Điều này làm gia tăng nguy cơ lây lan các chủng vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng, khiến việc điều trị các bệnh nhiễm khuẩn ngày càng phức tạp và tốn kém.
Để hạn chế tình trạng này, bác sĩ Đặng Việt Nam - Phó Trưởng Khoa Nhi Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên khuyến cáo phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi trẻ có biểu hiện sốt, ho, đau họng, sổ mũi, tiêu chảy hay viêm da hoặc các triệu chứng bất thường khác, cha mẹ nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế hoặc phòng khám chuyên khoa Nhi để được thăm khám, xác định nguyên nhân gây bệnh và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Nếu được kê kháng sinh, phụ huynh cần cho trẻ uống đúng loại thuốc, đúng liều lượng, đúng thời gian theo hướng dẫn; không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc khi thấy trẻ vừa đỡ bệnh. Ngoài ra, cha mẹ cũng không nên sử dụng lại đơn thuốc cũ cho những lần bệnh sau, bởi mỗi lần mắc bệnh có thể do những nguyên nhân khác nhau. Việc chia sẻ thuốc giữa các thành viên trong gia đình hoặc nghe theo lời truyền miệng để dùng kháng sinh đều tiềm ẩn nhiều rủi ro. Kháng sinh là thuốc kê đơn và cần được sử dụng dưới sự theo dõi của nhân viên y tế. Việc tự ý dùng thuốc kháng sinh của thân nhân bệnh nhi cũng như việc tự ý bán thuốc kháng sinh của nhân viên một số quầy thuốc cũng góp phần làm cho tình trạng đề kháng kháng sinh tăng nhanh như hiện nay. Bên cạnh việc sử dụng thuốc hợp lý, các biện pháp phòng bệnh như tiêm chủng đầy đủ, giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối và tăng cường sức đề kháng cho trẻ cũng góp phần giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn, từ đó hạn chế việc phải sử dụng kháng sinh.
Lạm dụng hoặc tự ý sử dụng kháng sinh cho trẻ không phải là giải pháp giúp bệnh nhanh khỏi mà ngược lại còn có thể gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Sử dụng kháng sinh đúng chỉ định của bác sĩ không chỉ bảo vệ sức khỏe của trẻ hôm nay mà còn góp phần gìn giữ hiệu quả của kháng sinh cho cả cộng đồng trong tương lai. Mỗi bậc phụ huynh cần nâng cao nhận thức, thay đổi thói quen sử dụng thuốc và luôn tham khảo ý kiến của nhân viên y tế trước khi quyết định dùng kháng sinh cho trẻ./.
Bài: Mỹ Hạnh - Ảnh: Bảo Trọng