Đó cũng là nội dung trọng tâm được thảo luận tại Hội nghị vận động chính sách bảo đảm bền vững chương trình phòng, chống và loại trừ sốt rét ở Việt Nam do Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương tổ chức ngày 31/7 tại Vũng Tàu, với sự tham dự của lãnh đạo Bộ Y tế, các viện chuyên ngành, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), CHAI Việt Nam, PATH cùng lãnh đạo Sở Y tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật các tỉnh, thành phố trong dự án.
Phát biểu khai mạc hội nghị, PGS.TS Hoàng Văn Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương nhấn mạnh, trong bối cảnh các nguồn viện trợ quốc tế cho công tác phòng, chống sốt rét ngày càng giảm, việc huy động nguồn lực trong nước để bảo đảm tài chính bền vững là nhiệm vụ quan trọng nhằm duy trì các hoạt động chuyên môn và thực hiện mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030. Theo PGS.TS Hoàng Văn Cảnh, trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 69 trường hợp mắc sốt rét, trong đó chỉ có 16 ca sốt rét nội địa. “Từ một đất nước từng có hàng triệu ca sốt rét, nay chỉ còn 16 ca mắc nội địa là một kỳ tích, là thành quả của sự nỗ lực rất lớn của các địa phương trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, để đi đến đích cuối cùng là loại trừ sốt rét, chúng ta phải tổng lực hơn nữa”, ông nhấn mạnh.
Toàn cảnh Hội nghị.
Theo Viện trưởng, nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay là phát hiện và xử lý triệt để các nguồn bệnh còn tồn lưu, đặc biệt là những trường hợp nhiễm ký sinh trùng sốt rét không có triệu chứng. Điều này đòi hỏi các địa phương tăng cường xét nghiệm chủ động, trong đó ứng dụng kỹ thuật PCR để phát hiện các ca bệnh tiềm ẩn, nhất là tại các vùng trọng điểm như Khánh Hòa và Quảng Trị.
Báo cáo tại hội nghị cho thấy, giai đoạn 2021-2025, số ca mắc sốt rét trên cả nước giảm từ 467 trường hợp xuống còn 246 trường hợp, giảm 47,3%; tỷ lệ mắc chỉ còn 0,0025/1.000 dân. Đến hết năm 2025, có 52/63 tỉnh, thành phố được công nhận loại trừ sốt rét. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, cả nước còn 8 tỉnh chưa loại trừ sốt rét gồm Lai Châu, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đắk Lắk và Đồng Nai. Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là nguồn kinh phí dành cho chương trình vẫn phụ thuộc nhiều vào các dự án quốc tế. Giai đoạn 2021-2025, tổng kinh phí thực hiện chương trình đạt gần 987 tỷ đồng, trong đó Quỹ Toàn cầu và các nguồn hỗ trợ quốc tế vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Đây cũng là lý do hội nghị tập trung thảo luận các giải pháp vận động chính sách nhằm tăng cường đầu tư từ ngân sách trong nước, bảo đảm tính bền vững của chương trình sau khi các dự án quốc tế kết thúc. Tại hội nghị, các đại biểu đã tập trung trao đổi về các giải pháp duy trì thành quả phòng, chống sốt rét trong giai đoạn nguồn viện trợ quốc tế giảm dần. Nhiều ý kiến cho rằng, cùng với việc hoàn thiện cơ chế tài chính bền vững, các địa phương cần tiếp tục duy trì hệ thống giám sát, nâng cao năng lực xét nghiệm, quản lý chặt các nhóm nguy cơ cao, tăng cường ứng dụng kỹ thuật PCR để phát hiện các trường hợp nhiễm ký sinh trùng sốt rét không triệu chứng, đồng thời đẩy mạnh sự tham gia của chính quyền cơ sở trong công tác phòng, chống sốt rét.
Những định hướng được đưa ra tại hội nghị cũng là những nội dung đang được các địa phương trong dự án tiếp tục triển khai. Tại Đắk Lắk, với đặc thù có nhiều vùng rừng, khu vực giáp ranh và nhóm dân cư thường xuyên đi rừng, ngủ rẫy, ngành Y tế tỉnh đang duy trì đồng bộ các giải pháp giám sát, phát hiện sớm và xử lý triệt để nguồn bệnh nhằm từng bước hiện thực hóa mục tiêu loại trừ sốt rét. Thạc sĩ, bác sĩ CKII Hoàng Hải Phúc - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết, thời gian qua, tỉnh đã triển khai đồng bộ các hoạt động giám sát, phát hiện sớm ca bệnh, điều tra ổ bệnh, quản lý người có nguy cơ cao, bảo đảm đầy đủ thuốc, vật tư và hóa chất phòng chống sốt rét. Đặc biệt, ngành Y tế tăng cường giám sát tại các khu vực có nguy cơ, đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi và phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong quản lý người đi rừng, ngủ rẫy. “Đắk Lắk xác định mục tiêu loại trừ sốt rét là nhiệm vụ trọng tâm trong công tác phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Chúng tôi sẽ tiếp tục triển khai quyết liệt các giải pháp chuyên môn theo hướng dẫn của Bộ Y tế và các viện chuyên ngành; tăng cường phát hiện sớm, điều trị kịp thời, quản lý chặt nhóm nguy cơ cao, đồng thời huy động sự tham gia của chính quyền các cấp và cộng đồng. Với sự quan tâm của Trung ương cùng sự chủ động của địa phương, Đắk Lắk quyết tâm hoàn thành mục tiêu loại trừ sốt rét trong thời gian tới”, Giám đốc CDC nhấn mạnh.
Có thể thấy, khi số ca mắc sốt rét đã giảm xuống mức rất thấp, nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là duy trì bền vững các hoạt động giám sát, phát hiện sớm, điều trị triệt để ca bệnh và ngăn ngừa sốt rét quay trở lại. Để đạt mục tiêu loại trừ sốt rét vào năm 2030, bên cạnh việc triển khai đồng bộ các giải pháp chuyên môn, việc bảo đảm nguồn lực tài chính ổn định, sự vào cuộc của chính quyền các cấp và sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các địa phương sẽ đóng vai trò then chốt./.
Bài: Mai Lê - Ảnh: Hải Phúc