Một ngày làm việc tại Khoa Xét nghiệm - Chẩn đoán hình ảnh - Thăm dò chức năng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Đắk Lắk diễn ra khá lặng lẽ. Trong các phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp II với quy định phòng, chống lây nhiễm nghiêm ngặt, cán bộ xét nghiệm khoác trên mình chiếc áo blouse trắng, đeo khẩu trang, găng tay, kính bảo hộ hoặc tấm chắn bảo vệ mặt, lặng lẽ thực hiện công việc chuyên môn. Mỗi mẫu bệnh phẩm khi được chuyển đến đều trải qua các bước tiếp nhận, kiểm tra thông tin, phân loại, xử lý và thực hiện xét nghiệm theo đúng quy trình chuyên môn. Mỗi thao tác đòi hỏi sự tập trung cao độ, bởi phía sau một ống nghiệm nhỏ bé là thông tin liên quan đến sức khỏe, tính mạng của một con người, thậm chí của cả cộng đồng. Đó có thể là mẫu bệnh phẩm sốt xuất huyết, bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, lây lan nhanh và hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu; có thể là mẫu nghi viêm não, căn bệnh có tỷ lệ tử vong và để lại di chứng cao. Khi xuất hiện một tác nhân gây bệnh truyền nhiễm mới, chưa có nhiều kinh nghiệm ứng phó, kết quả xét nghiệm không chỉ trả lời câu hỏi về nguyên nhân gây bệnh mà còn cung cấp căn cứ về mức độ lây lan và nguy cơ đối với cộng đồng, từ đó giúp đưa ra cảnh báo, khuyến cáo phù hợp. Bà Đặng Thị Ánh Tuyết - Khoa Xét nghiệm - Chẩn đoán hình ảnh - Thăm dò chức năng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Công việc xét nghiệm đòi hỏi cán bộ phải luôn thận trọng, tuân thủ nghiêm ngặt từng khâu trong quy trình, từ tiếp nhận, xử lý mẫu bệnh phẩm đến thực hiện các biện pháp kiểm soát nhằm bảo đảm kết quả chính xác. Người làm xét nghiệm tuyệt đối không được chủ quan, bởi chỉ một sai sót nhỏ trong bất kỳ khâu nào cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm. Vì vậy, theo tôi, điều quan trọng nhất đối với cán bộ xét nghiệm là phải có tinh thần trách nhiệm cao, luôn cẩn trọng và tuân thủ nghiêm các quy trình chuyên môn”.
Năm 2019, khi đại dịch COVID-19 xuất hiện, cùng với hệ thống y tế cả nước, ngành y tế tỉnh Đắk Lắk phải đối mặt với một trong những loại vi rút có tốc độ lây lan nhanh và mạnh bậc nhất trong lịch sử. Bên cạnh áp lực chung của toàn hệ thống y tế tuyến đầu, sự lúng túng ban đầu trong công tác ứng phó là điều khó tránh khỏi. Việc đưa hệ thống xét nghiệm RT-PCR chẩn đoán SARS-CoV-2 vào hoạt động là bước đi quan trọng, góp phần đánh giá năng lực đáp ứng phòng, chống dịch của tỉnh. Tháng 5/2020, phòng xét nghiệm sinh học phân tử với kỹ thuật RT-PCR của CDC Đắk Lắk chính thức đi vào hoạt động dưới sự hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật và giám sát của Viện Vệ sinh Dịch tễ Tây Nguyên. Ngày 28/7/2020, CDC Đắk Lắk thực hiện xét nghiệm trường hợp nghi mắc COVID-19 đầu tiên của tỉnh và cho kết quả dương tính; mẫu bệnh phẩm sau đó được gửi xét nghiệm khẳng định tại Viện Vệ sinh Dịch tễ Tây Nguyên và cho kết quả tương đồng. Đằng sau mỗi kết quả xét nghiệm là áp lực vô hình mà những người làm công tác này phải gánh vác. Đây là một bệnh truyền nhiễm mới, tác nhân gây bệnh liên tục biến đổi, nên quy trình xét nghiệm phải vừa triển khai, vừa cập nhật, vừa hoàn thiện. Mỗi kết quả từ phòng xét nghiệm không chỉ liên quan đến một cá nhân mà còn kéo theo hàng loạt hoạt động tiếp theo: điều tra dịch tễ, truy vết, cách ly, khoanh vùng nguy cơ... Trong giai đoạn cao điểm, đội ngũ cán bộ xét nghiệm làm việc không kể ngày đêm; bất cứ khi nào có lệnh điều động, các anh chị lại khoác đồ bảo hộ, mang theo dụng cụ lấy mẫu, có mặt sớm nhất tại hiện trường. Họ không chỉ đối mặt với áp lực công việc trong bối cảnh chống dịch căng thẳng mà còn với nguy cơ phơi nhiễm cho bản thân và gia đình.
Đó là nỗi lo sau mỗi ca làm việc trở về nhà, không biết mình có vô tình mang theo mầm bệnh; là sự căng thẳng mỗi khi phát sinh sự cố trong quá trình lấy, vận chuyển hoặc xử lý mẫu; là những giờ làm việc kéo dài trong bộ đồ bảo hộ, giữa điều kiện nóng bức, ngột ngạt nhưng vẫn phải duy trì sự tập trung cao nhất để bảo đảm độ chính xác của kết quả. Với những cán bộ gắn bó lâu năm với nghề, nguy cơ phơi nhiễm còn gắn liền với những rủi ro nghề nghiệp lâu dài nếu công tác an toàn sinh học không được tuân thủ nghiêm ngặt. Nhưng vượt lên nỗi lo đó là tinh thần trách nhiệm của người làm nghề - bởi nếu công việc bị chậm trễ, một mắt xích trong chuỗi phòng, chống dịch có thể bị ảnh hưởng. Mỗi cán bộ xét nghiệm đều hiểu rằng, phía sau mỗi mẫu bệnh phẩm là một bệnh nhân đang chờ kết quả, một gia đình đang lo lắng và đôi khi là cả một cộng đồng đang cần câu trả lời.
Cán bộ Khoa Xét nghiệm - Chẩn đoán hình ảnh - Thăm dò chức năng, CDC đang vận hành hệ thống máy xét nghiệm.
Ông Hoàng Hải Phúc - Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết: “Trong những năm 2020-2022, khi đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, đội ngũ cán bộ xét nghiệm đã trở thành những “chiến sĩ áo trắng” âm thầm ở tuyến đầu. Đó là một đại dịch chưa từng có trong lịch sử, đặt toàn ngành y tế trước những thử thách chưa từng có. Trong thời điểm ấy, đội ngũ làm công tác xét nghiệm gần như quên ăn, quên ngủ, nhiều người không có thời gian chăm lo cho gia đình mà dành phần lớn thời gian cho công việc tại cơ quan. Sự tận tụy, hy sinh thầm lặng của họ là điều rất đáng ghi nhận”.
Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị, ngành y tế và toàn thể cộng đồng, dịch COVID-19 tại Đắk Lắk đã được kiểm soát hiệu quả; tỉnh được ghi nhận là một trong những địa phương triển khai tốt các biện pháp phòng, chống dịch. Trong kết quả đó có sự đóng góp quan trọng nhưng thầm lặng của đội ngũ cán bộ làm công tác xét nghiệm.
Nếu COVID-19 là một phép thử khắc nghiệt, thì công tác xét nghiệm các bệnh truyền nhiễm lưu hành hằng năm lại là một nhiệm vụ thường xuyên, liên tục. Sốt xuất huyết, tay chân miệng, sởi, thủy đậu, bệnh dại... cùng nhiều bệnh truyền nhiễm khác diễn biến ngày càng phức tạp, tác nhân gây bệnh liên tục biến đổi, chu kỳ dịch không còn theo quy luật cũ, khiến công tác xét nghiệm luôn ở trạng thái sẵn sàng. Mỗi khi ghi nhận ca bệnh, bệnh nhân, gia đình, ngành y tế và cộng đồng đều trông đợi vào kết quả xét nghiệm, căn cứ để đưa ra các biện pháp phòng, chống phù hợp, kịp thời và hiệu quả. Do đó, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ xét nghiệm là kết quả phải nhanh, chính xác và đáng tin cậy. Là một trong những cán bộ gắn bó lâu năm với công tác xét nghiệm, bà Trương Thị Thúy Hằng cho biết người làm công tác xét nghiệm không chỉ cần sự tận tụy mà còn phải có bản lĩnh, khả năng chịu áp lực và tinh thần trách nhiệm cao, bởi mỗi kết quả xét nghiệm đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc chẩn đoán, điều trị của người bệnh cũng như công tác phòng, chống dịch. Khi có kết quả xét nghiệm chính xác, người bệnh sẽ biết được tình trạng sức khỏe của mình để có hướng điều trị sớm, hiệu quả hơn. Đó cũng là điều khiến tôi cảm thấy tự hào về nghề mình đã lựa chọn.
Chuẩn bị mẫu bệnh phẩm trong tủ an toàn sinh học phòng tránh nhiễm chéo trong quá trình xét nghiệm.
Từ góc độ công tác phòng, chống bệnh truyền nhiễm, cán bộ Khoa Xét nghiệm không trực tiếp xử lý ổ dịch, nhưng kết quả xét nghiệm chính là cơ sở giúp các bộ phận chuyên môn xác định hướng xử lý, mức độ ưu tiên và tính khẩn cấp cần thiết. Một kết quả xét nghiệm, vì vậy, không đơn thuần là những dòng thông tin ghi trên phiếu trả kết quả, mà là tiền đề để các hoạt động chuyên môn tiếp theo được hoạch định và triển khai kịp thời. Tính chính xác của kết quả xét nghiệm góp phần quan trọng vào hiệu quả của công tác phòng, chống dịch.
“Khoa Xét nghiệm có vai trò rất lớn trong việc hỗ trợ hệ thống y tế dự phòng chẩn đoán nhanh các bệnh truyền nhiễm như ho gà, bạch hầu, uốn ván, sốt xuất huyết, tay chân miệng... Có những trường hợp yêu cầu về thời gian rất khẩn cấp. Chẳng hạn, với bệnh bạch hầu, khi tuyến dưới gửi mẫu lên và người bệnh có biểu hiện giả mạc, có những thời điểm chúng tôi phải có kết quả ngay trong đêm để quyết định việc sử dụng huyết thanh kháng độc tố bạch hầu. Nếu không được chẩn đoán và xử trí kịp thời, giả mạc có thể lan rộng, gây khó thở, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh. Vì vậy, đội ngũ xét nghiệm phải khẩn trương thực hiện để đưa ra kết quả chính xác trong thời gian sớm nhất”, ông Hoàng Hải Phúc cho biết thêm.
Sau những năm tháng cùng ngành y tế ứng phó với đại dịch COVID-19, đội ngũ cán bộ làm công tác xét nghiệm không chỉ tích lũy thêm kinh nghiệm chuyên môn mà còn rèn luyện thêm bản lĩnh trước những tình huống bất ngờ. Giá trị của họ không được đo bằng mức độ được biết đến, mà bằng những đóng góp thầm lặng trong việc ngăn chặn tác động của dịch bệnh đối với cộng đồng. Sức khỏe và sự bình yên của Nhân dân chính là niềm vui, niềm tự hào và cũng là động lực để họ tiếp tục gắn bó với nghề. Đó cũng chính là ý nghĩa đẹp nhất của hai chữ "thầm lặng"./.