Theo các bác sĩ chuyên khoa, uốn ván là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời. Chủ động tiêm phòng chính là chìa khóa quan trọng để ngăn chặn uốn ván và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Uốn ván là bệnh do vi khuẩn Clostridium tetani gây ra, tồn tại phổ biến trong đất, bụi bẩn và phân động vật. Vi khuẩn xâm nhập cơ thể qua các vết thương hở, trầy xước dù rất nhỏ. Nhiều trường hợp mắc uốn ván đều có điểm chung là không tiêm hoặc không nhớ rõ tiền sử tiêm phòng. Trong môi trường ngập lụt, xác động vật phân hủy, đất cát và phân chuồng trôi nổi khắp nơi khiến mật độ nha bào uốn ván gia tăng đột biến trong tự nhiên. Chỉ cần một vết trầy xước nhỏ không được xử lý đúng cách, "sát thủ vô hình" này có thể đoạt mạng con người trong âm thầm.
Bác sĩ Nguyễn Chí Linh, Phó Trưởng Khoa phụ trách Khoa phòng, chống bệnh truyền nhiễm, Kiểm dịch – y tế quốc tế, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết, uốn ván không phải là một căn bệnh xa lạ, nhưng rất nguy hiểm, đặc biệt trong các tình huống thiên tai, thảm họa như lũ lụt. Vi rút Clostridium tetani là một loại trực khuẩn gram dương, sinh nha bào. Khi xâm nhập vào cơ thể qua các vết thương hở (đặc biệt là vết thương sâu, dập nát, nhiễm bẩn đất bùn, phân), trong điều kiện thiếu oxy (kỵ khí), nha bào sẽ chuyển thành thể sinh dưỡng và tiết ra ngoại độc tố cực mạnh (tetanospasmin). Độc tố này theo đường máu và dây thần kinh vận động xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương, gây ức chế các xung thần kinh điều hòa cơ thể.
Cán bộ Trạm Y tế xã Đồng Xuân xử lý giếng nước bị ô nhiễm do ngập lụt.
“Bệnh uốn ván diễn tiến qua các triệu chứng vô cùng đau đớn và đáng sợ. Thời gian ủ bệnh thường từ 3 đến 21 ngày (trung bình khoảng 7-10 ngày). Giai đoạn khởi phát, người bệnh cảm thấy mỏi cơ, khó nhai, cứng hàm (khó mở miệng), cứng cổ, đau mỏi toàn thân. Đến giai đoạn toàn phát, co giật cơ toàn thân xuất hiện liên tục, dữ dội, chỉ cần một kích thích nhẹ như tiếng động, ánh sáng hoặc chạm nhẹ cũng đủ gây ra những cơn co thắt cơ cứng nhắc. Nguy hiểm nhất là tình trạng co thắt cơ hô hấp gây ngạt thở, suy hô hấp, rối loạn thần kinh thực vật dẫn đến trụy tim mạch. Tỷ lệ tử vong của bệnh uốn ván nếu không được điều trị kịp thời tại các cơ sở y tế chuyên sâu có thể lên tới 25-90%, đặc biệt cao ở người cao tuổi và trẻ nhỏ” bác sĩ Nguyễn Chí Linh cho biết.
Nhận định rõ những nguy cơ tiềm ẩn dịch bệnh truyền nhiễm nói chung và bệnh uốn ván nói riêng có thể bùng phát trong và sau mưa lũ và ngập lụt, ngày 11/11/2026, Sở Y tế Đắk Lắk đã ban hành công văn số 8920/SYT- VP về việc chủ động triển khai các biện pháp ứng phó, bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe của Nhân dân, người bệnh và nhân viên y tế, hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra. Trong đó, Sở Y tế cũng chỉ đạo các cơ sở y tế, chủ động triển khai các biện pháp giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các bệnh truyền nhiễm có nguy cơ gia tăng sau mưa lũ, ngập lụt; chú trọng các bệnh đường tiêu hóa, bệnh ngoài da, đau mắt đỏ, bệnh truyền nhiễm lây qua đường nước và véc tơ truyền bệnh; Chuẩn bị đầy đủ hóa chất, vật tư, trang thiết bị, phương tiện phục vụ công tác xử lý môi trường, khử khuẩn nguồn nước, xử lý chất thải, phòng chống dịch bệnh tại các khu vực bị ảnh hưởng bởi mưa lũ. Tổ chức hướng dẫn, hỗ trợ người dân thực hiện vệ sinh môi trường, thu gom và xử lý rác thải, xác động vật chết, xử lý giếng nước, bể chứa nước sinh hoạt bị ô nhiễm; thực hiện ăn chín, uống sôi, sử dụng nước sạch và bảo đảm an toàn thực phẩm. Tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân các biện pháp phòng, chống dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe trong và sau mưa lũ; kịp thời phát hiện, xử lý các ổ dịch phát sinh, không để dịch bệnh lây lan, bùng phát trên địa bàn.
Nhiều địa phương phía Đông của tỉnh bị ngập lụt ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt của người dân.
Theo bác sĩ CKII Phan Nguyễn Thùy Giang, Giám đốc Trung tâm Y tế Đồng Xuân, để đảm bảo xử lý kịp thời các bệnh truyền nhiễm có nguy cơ gia tăng sau mưa lũ, ngập lụt, Trung tâm đã chuẩn bị đầy đủ cơ số thuốc, vật tư y tế, sẵn sàng tiếp nhận người dân đến sơ cứu vết thương và tiêm phòng.
“Chúng tôi đã huy động Lực lượng cơ động, cấp cứu, xe cứu thương đảm bảo trực 24/24 giờ sẵn sàng ứng cứu khi có lệnh điều động; Chuẩn bị đầy đủ máy phát điện dự phòng và nhiên liệu. Nhà cửa, mái che và hệ thống thoát nước tại đơn vị đều được rà soát và gia cố đảm bảo an toàn. Nguồn nước sạch được dự trữ đảm bảo đủ cho nhân viên và người bệnh sử dụng trong vòng 3 đến 5 ngày. Đối với nhân lực được bố trí trực 24/24 giờ với đầy đủ cơ số thuốc, dịch truyền, vật tư, trang thiết bị, oxy y tế và thông tin liên lạc dự phòng. Các khoa đã lên phương án tiếp nhận, phân loại, cấp cứu hàng loạt nạn nhân và sẵn sàng chi viện cho tuyến dưới khi cần; Bảo đảm cung ứng đầy đủ thuốc, hóa chất, thiết bị y tế phục vụ cho công tác phòng chống, ứng phó mưa lớn, lũ lụt. Phương án di chuyển người bệnh đến nơi an toàn cũng đã được chuẩn bị sẵn sàng” bác sĩ Giang chia sẻ.
Một trong những địa phương được coi là rốn lũ thuộc khu vực phía Đông của tỉnh, những ngày qua, cán bộ Trạm Y tế xã Đồng Xuân cũng đã nhanh chóng kích hoạt các phương án phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm trong và sau lũ. Đồng thời, chủ động tham mưu UBND xã triển khai lực lượng tại chỗ để sơ cấp cứu, chăm sóc sức khỏe người dân trong thời gian bão, lũ. Tập trung tuyên truyền người dân không sử dụng thực phẩm bị ngập nước, ẩm mốc, hết hạn hoặc gia súc, gia cầm chết không rõ nguyên nhân. Khuyến cáo rửa tay bằng xà phòng với nước sạch hoặc sát khuẩn tay; giữ ấm, bảo vệ da và bàn chân; xử trí sớm vết thương. Phối hợp giám sát bếp ăn, nguồn thực phẩm và nước uống tại điểm sơ tán trong phạm vi chức năng.
Theo bà Nguyễn Thị Hồng Hà, Giám đốc Trạm Y tế xã Đồng Xuân, trong phương án phòng chống dịch bệnh ứng phó với thiên tai, bão lũ của địa phương, Trạm đã đánh giá về các nguy cơ gia tăng bệnh đường tiêu hóa (tiêu chảy, lỵ, tả, thương hàn, viêm gan A), bệnh hô hấp, sốt xuất huyết/sốt rét tùy nguy cơ địa phương, bệnh ngoài da, đau mắt đỏ, leptospirosis và uốn ván…để có những giải pháp triển khai thực hiện. Đồng thời, lên phương án ứng phó với dịch bệnh theo 3 kịch bản điều hành theo từng mức độ. Về giám sát dịch bệnh, Trạm cũng chủ động giám sát nhằm phát hiện sớm các ca bệnh, chùm ca bệnh, bất thường về tử vong hoặc bệnh liên quan nước, thực phẩm, véc tơ.
“Riêng đối với nguồn nước, tính đến ngày 12/11, trong tổng số 2194 giếng nước thì đã có 116 giếng ngập nước, trong đó có 153 giếng đã nhiễm bẩn. Chúng tôi đã chủ động hướng dẫn người dân xử lý nước và khử khuẩn nước theo đúng hướng dẫn chuyên môn, hóa chất và nhãn sản phẩm; nước đã khử khuẩn vẫn phải đun sôi để uống. Thực hiện nguyên tắc “nước rút đến đâu, vệ sinh đến đó”; thu gom rác, khơi thông cống rãnh, xử lý nước tồn đọng, khử khuẩn khu vực nguy cơ cao. Phối hợp bố trí nhà tiêu tạm thời tại nơi sơ tán, bảo đảm xa nguồn nước và khu dân cư theo hướng dẫn chuyên môn” bà Nguyễn Thị Hồng Hà, Giám đốc Trạm Y tế xã Đồng Xuân nói.
Có thể nói, trước nguy cơ bùng phát của dịch bệnh truyền nhiễm nói chung, và bệnh uốn ván nói riêng trong mùa mưa lũ, bên cạnh sự nỗ lực của ngành y tế trong công tác phòng chống dịch bệnh thì mỗi người dân cần chủ động phòng bệnh theo hướng dẫn của y tế cơ sở.
Trong trường hợp không may bị tai nạn thương tích người dân cần ghi nhớ các bước xử lý vết thương đúng cách. Trước hết, cần rửa sạch vết thương ngay lập tức dưới vòi nước sạch hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ bùn đất, bụi bẩn, dị vật bám vào. Sử dụng các dung dịch sát khuẩn như Povidone Iodine hoặc cồn y tế để tiêu diệt bớt vi khuẩn ban đầu. Sau đó, băng bó nhẹ nhàng bằng gạc sạch và đến ngay các cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ đánh giá mức độ vết thương, chỉ định tiêm vắc-xin uốn ván và huyết thanh kháng uốn ván nếu cần thiết..
Bài, ảnh: Bảo Trọng