SỞ Y TẾ TỈNH ĐẮK LẮK

Chủ động chăm sóc sức khoẻ sinh sản tuổi dậy thì

05/11/2026 09:04

Tuổi dậy thì là giai đoạn cơ thể có nhiều thay đổi mạnh mẽ về thể chất, tâm sinh lý và nội tiết. Đây cũng là thời điểm trẻ bắt đầu hình thành nhận thức về giới tính, sức khỏe sinh sản và những mối quan hệ tình cảm. Tuy nhiên, không ít em vẫn còn thiếu kiến thức, ngại chia sẻ với cha mẹ hoặc chủ quan trước những dấu hiệu bất thường của cơ thể. Việc chăm sóc sức khỏe tuổi dậy thì vì thế không chỉ giúp trẻ phát triển toàn diện mà còn góp phần phòng ngừa những nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản trong tương lai.

Ở tuổi dậy thì, sự thay đổi nội tiết tố khiến cơ thể trẻ có nhiều biến chuyển. Ở nữ giới, hoạt động của trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng dần hoàn thiện, biểu hiện rõ qua sự xuất hiện và thay đổi của chu kỳ kinh nguyệt. Ở nam giới, cơ thể cũng có những thay đổi về thể chất, chức năng sinh dục và tâm sinh lý. Tuy nhiên, do chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về sức khỏe sinh sản, nhiều em thường lúng túng khi gặp những biểu hiện khác thường. Đặc biệt, đối với trẻ nữ, tình trạng kinh nguyệt không đều, đau bụng kinh, lượng máu kinh bất thường hoặc thời gian hành kinh kéo dài đôi khi bị xem là hiện tượng bình thường trong giai đoạn mới dậy thì.

Trường hợp bé N.N.A, học sinh lớp 10, Trường THPT Chu Văn An, tỉnh Đắk Lắk là một ví dụ. Em A có tình trạng kinh nguyệt không đều, thậm chí có những thời điểm mất kinh liên tục 5 tháng nhưng không đi khám. Việc chủ quan trước dấu hiệu bất thường này có thể khiến em bỏ lỡ thời điểm cần thiết để được kiểm tra, xác định nguyên nhân và tư vấn chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Theo bác sĩ Trần Ngọc Thuỳ, Khoa Sản, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên: ở tuổi dậy thì, các bạn nữ cần chú ý theo dõi vòng kinh, số ngày hành kinh, lượng máu kinh và những biểu hiện đi kèm như đau bụng hay các triệu chứng bất thường khác. Bởi chu kỳ kinh nguyệt không chỉ là một hiện tượng sinh lý mà còn phản ánh hoạt động của trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng. Bên cạnh đó, tâm lý ngại ngùng, sợ bị đánh giá cũng là nguyên nhân khiến nhiều trẻ không chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ. Một số em thiếu sự đồng hành, hướng dẫn từ gia đình và nhà trường nên dễ tiếp nhận thông tin sai lệch về giới tính, tình dục và các biện pháp chăm sóc sức khỏe sinh sản. Một vấn đề khác cần quan tâm là việc tự ý sử dụng thuốc tránh thai nội tiết để điều chỉnh kinh nguyệt. Khi thấy chu kỳ không đều, một số em có thể nghe theo lời truyền miệng hoặc tự tìm mua thuốc mà không hiểu rõ tác dụng, liều lượng và những trường hợp cần thận trọng. “Thuốc tránh thai nội tiết hằng ngày không có chống chỉ định tuyệt đối đối với tuổi dậy thì và có thể được sử dụng trong một số trường hợp điều trị bệnh hoặc tránh thai ngoài ý muốn. Tuy nhiên, việc sử dụng phải có tư vấn và chỉ định của bác sĩ sản phụ khoa. Tự ý dùng thuốc không đúng liều lượng, thời gian có thể gây rối loạn nội tiết và ảnh hưởng đến việc theo dõi, đánh giá chu kỳ kinh nguyệt”, bác sĩ Thuỳ cho biết thêm.

Tuổi dậy thì, giai đoạn cần được quan tâm, chăm sóc và trang bị kiến thức sức khoẻ đúng cách.

Kinh nguyệt là tình trạng sinh lý về sức khỏe sinh sản ở nữ giới. Nếu mất kinh kéo dài, kinh nguyệt quá thưa, ra máu bất thường hoặc đau bụng kinh dữ dội không nên bị xem nhẹ. Ở tuổi dậy thì, chu kỳ kinh nguyệt có thể chưa ổn định do hệ thống nội tiết đang trong quá trình hoàn thiện. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi biểu hiện bất thường đều có thể tự hết mà không cần kiểm tra. Tình trạng kinh nguyệt không đều kéo dài có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như rối loạn hoạt động nội tiết, thay đổi cân nặng, dinh dưỡng không hợp lý, căng thẳng tâm lý hoặc một số bệnh lý phụ khoa và nội tiết. Việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân thay vì tự suy đoán hoặc điều trị theo kinh nghiệm. Nếu không được phát hiện và xử lý phù hợp, một số vấn đề sức khỏe tiềm ẩn có thể kéo dài, ảnh hưởng đến thể chất, tâm lý và sức khỏe sinh sản về sau. Đặc biệt, việc tự ý sử dụng thuốc nội tiết có thể khiến các biểu hiện bị thay đổi, gây khó khăn cho quá trình đánh giá tình trạng ban đầu. Không chỉ có vấn đề kinh nguyệt, thiếu kiến thức về vệ sinh vùng kín và tình dục an toàn cũng khiến trẻ đối mặt với nguy cơ viêm nhiễm, mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Những nguy cơ này có thể để lại ảnh hưởng về sức khỏe, tâm lý, việc học tập và các mối quan hệ xã hội. Ngoài ra, áp lực học tập, căng thẳng và những thay đổi tâm sinh lý nếu không được quan tâm đúng mức cũng có thể tác động tiêu cực đến sức khỏe tổng thể. Trẻ dễ rơi vào trạng thái lo lắng, tự ti, mặc cảm khi gặp những vấn đề liên quan đến cơ thể nhưng không biết chia sẻ cùng ai.

Để bảo vệ sức khỏe tuổi dậy thì, bác sĩ Thuỳ khuyến cáo: Trước hết, mỗi trẻ cần được trang bị kiến thức khoa học về những thay đổi của cơ thể. Với nữ giới, việc ghi chép ngày bắt đầu và kết thúc kỳ kinh, lượng máu kinh, mức độ đau bụng và các triệu chứng đi kèm sẽ giúp nhận biết sớm những bất thường. Khi có tình trạng mất kinh kéo dài, kinh nguyệt không đều liên tục hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường, các em nên trao đổi với cha mẹ và đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám. Đối với việc sử dụng thuốc tránh thai nội tiết, tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng với mục đích điều hòa kinh nguyệt. Mỗi trường hợp cần được bác sĩ đánh giá cụ thể, cân nhắc lợi ích, nguy cơ và lựa chọn phương pháp phù hợp. Bên cạnh đó, vệ sinh vùng kín đúng cách là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa viêm nhiễm. Các em cần được hướng dẫn giữ vệ sinh cá nhân, lựa chọn trang phục phù hợp, không lạm dụng dung dịch vệ sinh và không tự ý sử dụng thuốc khi có dấu hiệu viêm nhiễm.

Về tình dục an toàn, bác sĩ Thuỳ nhấn mạnh, giới trẻ cần hiểu rõ các nguyên tắc cốt lõi gồm sự tự nguyện và đồng thuận, chủ động áp dụng biện pháp tránh thai phù hợp, phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục, tôn trọng quyền riêng tư của bản thân và đối phương, đồng thời biết tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe uy tín khi cần thiết. Đây là những kiến thức cần được cung cấp một cách khoa học, phù hợp với lứa tuổi, giúp trẻ biết bảo vệ bản thân và đưa ra quyết định có trách nhiệm. Đặc biệt, vai trò của gia đình và nhà trường rất quan trọng. Cha mẹ cần tạo không khí cởi mở, không phán xét để con có thể chia sẻ những thay đổi về cơ thể, tâm lý và các vấn đề nhạy cảm. Nhà trường cần tăng cường giáo dục giới tính, sức khỏe sinh sản trong các hoạt động ngoại khóa, tư vấn học đường và chương trình truyền thông phù hợp.

Chăm sóc sức khỏe tuổi dậy thì không phải là câu chuyện chỉ dành riêng cho trẻ nữ hay trẻ nam mà là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và xã hội. Những kiến thức được trang bị đúng lúc, sự quan tâm và đồng hành kịp thời sẽ giúp trẻ tự tin bước qua giai đoạn chuyển tiếp quan trọng, biết tôn trọng cơ thể và chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình. Đừng để sự ngại ngùng hay chủ quan khiến những dấu hiệu cảnh báo bị bỏ qua, bởi chăm sóc sức khỏe sinh sản từ tuổi dậy thì chính là nền tảng cho một tương lai khỏe mạnh./.