Ở lứa tuổi này, sự tò mò về cơ thể nhưng tâm lý ngại ngần của tuổi mới lớn khiến các em chưa thể mạnh dạn chia sẻ với người lớn. Trong khi đó, những thông tin tràn lan trên mạng xã hội đang đặt giới trẻ trước không ít cạm bẫy. Ranh giới giữa thông tin khoa học và kiến thức sai lệch, lệch chuẩn trên Internet đôi khi rất mong manh. Nếu thiếu đi nền tảng kiến thức vững chắc, chỉ một quyết định sai lầm ở lứa tuổi này cũng có thể làm thay đổi cả tương lai của các em. Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, giáo dục chăm sóc SKSS cần được thực hiện sớm, thường xuyên và bằng giải pháp tiếp cận phù hợp. Mục tiêu không phải là khơi gợi sự tò mò, mà là giúp học sinh hiểu đúng những thay đổi của bản thân, biết tôn trọng ranh giới cá nhân, nhận diện tình huống không an toàn và chủ động tìm đến người lớn đáng tin cậy hoặc nhân viên y tế khi cần.
Nhấn mạnh về vai trò của nhà trường trong công tác này, bà Tạ Thiện Bảo Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường THCS Trưng Vương (phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk) cho biết: Trang bị kiến thức sức khỏe sinh sản cho học sinh là nhiệm vụ vô cùng cần thiết và cấp bách. Ở lứa tuổi THCS, các em bắt đầu có những chuyển biến rõ rệt về tâm sinh lý. Nếu nhà trường không chủ động định hướng, các em sẽ tự tìm hiểu qua những nguồn thông tin trôi nổi, dễ dẫn đến nhận thức lệch lạc. Thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục phối hợp với Ngành Y tế tổ chức thêm các buổi chuyên đề, sinh hoạt ngoại khóa trực quan, đồng thời phát huy vai trò của công tác y tế học đường để các em luôn cảm thấy an tâm, tin tưởng tìm kiếm hỗ trợ khi gặp vướng mắc.
Từ yêu cầu thực tế đó, các hoạt động truyền thông về chăm sóc SKSS đã được đưa vào trường học với cách truyền đạt trực quan, gần gũi và phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Thông qua phần chia sẻ của các báo cáo viên, học sinh được cung cấp kiến thức toàn diện về những thay đổi ở tuổi dậy thì, cách vệ sinh và chăm sóc cơ thể, xây dựng mối quan hệ bạn bè lành mạnh cũng như phòng tránh các nguy cơ đối với SKSS. Không khí trao đổi cởi mở giúp các em mạnh dạn đặt câu hỏi, giải tỏa những băn khoăn bằng nguồn thông tin chính thống, khoa học.
Cán bộ Khoa Sức khỏe sinh sản, CDC Đắk Lắk truyền thông, cung cấp kiến thức và kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản phù hợp với lứa tuổi học sinh.
Nói về những trở ngại tâm lý của lứa tuổi cũng như cảm nhận sau buổi tuyên truyền, em Nguyễn Hồng Ngọc Trinh (học sinh Lớp 8C, Trường THCS Trưng Vương) bộc bạch: “Em thấy nhiều bạn, trong đó có cả em, thường e ngại khi nói về sức khỏe sinh sản vì coi đây là chủ đề nhạy cảm, sợ bị bạn bè trêu chọc hoặc người lớn đánh giá. Tuy nhiên, qua buổi truyền thông hôm nay, em thấy không khí rất gần gũi và cởi mở. Nội dung em cảm thấy bổ ích nhất là cách nhận biết những thay đổi của cơ thể ở tuổi dậy thì và các kỹ năng xử lý khi gặp tình huống nguy hiểm, mất an toàn. Nhờ đó, em hiểu rằng việc chăm sóc cơ thể mình là điều hoàn toàn bình thường và cần thiết”. Đồng quan điểm về tính thiết thực của chương trình, em Nguyễn Thành Đạt (học sinh Lớp 12A2, Trường THPT Chu Văn An) hào hứng bày tỏ: “Buổi truyền thông thực sự đã mang lại cho chúng em rất nhiều điều hữu ích. Không chỉ giúp em giải đáp được những thắc mắc thầm kín bấy lâu nay mà không biết hỏi ai, chương trình còn dạy chúng em biết cách tôn trọng bạn khác giới, biết nói không trước những hành vi không mong muốn và chủ động tìm sự trợ giúp của thầy cô, cha mẹ khi cần thiết. Em mong trường sẽ có thêm nhiều buổi chuyên đề ý nghĩa như thế này”.
Thiếu kiến thức và kỹ năng chăm sóc SKSS có thể khiến vị thành niên đối mặt với nhiều nguy cơ như mang thai ngoài ý muốn, mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bị xâm hại hoặc chịu những tổn thương tâm lý kéo dài. Những hệ lụy này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, việc học tập và sự phát triển của chính các em mà còn tác động lớn đến gia đình và xã hội. Bởi vậy, truyền thông học đường cần vượt ra ngoài việc cung cấp lý thuyết đơn thuần; điều quan trọng là giúp học sinh biết vận dụng vào thực tế, biết thiết lập giới hạn cá nhân và tự bảo vệ bản thân.
Thông qua các trò chơi tương tác, học sinh được tiếp cận kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên một cách trực quan, sinh động và gần gũi.
Đánh giá tổng quan về công tác truyền thông SKSS vị thành niên hiện nay, bác sĩ Đoàn Thị Hồng Nhung, Trưởng khoa Sức khỏe sinh sản, CDC Đắk Lắk nhấn mạnh: Truyền thông sức khỏe sinh sản trong học đường đóng vai trò rất quan trọng. Khi thiếu hụt kiến thức, vị thành niên, thanh niên rất dễ đối mặt với các nguy cơ lớn như mang thai ngoài ý muốn, nạo phá thai an toàn kém dẫn đến vô sinh sau này hoặc lây nhiễm các bệnh qua đường tình dục và chịu tổn thương nặng nề về tâm lý. Việc đưa truyền thông chính thống vào nhà trường giúp giải tỏa tâm lý e ngại, trang bị cho các em cẩm nang thông tin đúng đắn để tự bảo vệ mình trước các cạm bẫy. Một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là tâm lý né tránh. Nhiều em chưa sẵn sàng chia sẻ những vấn đề riêng tư với cha mẹ, thầy cô hay nhân viên y tế vì lo sợ bị trách mắng, hoặc cho rằng những thay đổi của cơ thể không đáng bận tâm nên tự xử lý theo các lời khuyên thiếu căn cứ. Nếu những vướng mắc không được tháo gỡ kịp thời, các em có thể bỏ lỡ “thời điểm vàng” để được tư vấn và hỗ trợ. Vì vậy, bên cạnh việc giáo dục kiến thức, gia đình, nhà trường và ngành y tế cần phối hợp chặt chẽ để tạo dựng môi trường lắng nghe thân thiện, kín đáo và tôn trọng. Khi cảm thấy an toàn và được hướng dẫn đúng lúc, các em sẽ thêm tự tin, biết chủ động nhận diện nguy cơ và bảo vệ bản thân.
Trang bị kiến thức chăm sóc SKSS cho thế hệ trẻ hôm nay chính là trao cho các em hành trang vững chắc để phát triển toàn diện, lành mạnh và hướng tới một tương lai tươi sáng./.
Bài: Võ Quỳnh -
Ảnh: Đình Thi