Trường hợp chị N.T.H (45 tuổi, ở xã Ea Nuôl, tỉnh Đắk Lắk) là một điển hình về thói quen tự dùng thực phẩm chức năng để chăm sóc sức khỏe giai đoạn tiền mãn kinh. Khi nhận thấy cơ thể và sức khoẻ có vấn đề, cùng lúc được nghe những lời quảng cáo về thực phẩm hỗ trợ cân bằng nội tiết tố và giảm những biểu hiện khó chịu của thời kỳ tiền mãn kinh, chị đã không ngần ngại mà chọn mua. Nhưng trái với mong đợi, sản phẩm không đem lại hiệu quả. Lúc này chị H mới đi khám. “Sau khi thăm khám, bác sĩ có giải thích cho tôi về những tác dụng phụ có thể gặp phải khi sử dụng các sản phẩm này, đồng thời khuyên tôi nên tìm hiểu kỹ thành phần, nguồn gốc và không tự ý sử dụng khi chưa có tư vấn chuyên môn. Lúc đó tôi mới nhận ra rằng, dù muốn cải thiện sức khoẻ nhưng nếu không sử dụng đúng cách thì cũng ảnh hưởng không tốt đến cơ thể”, chị N.T.H chia sẻ.
Trên thực tế có khá nhiều phụ nữ chọn cách làm như chị N.T.H vì nhiều lý do, trong đó chủ yếu là tâm lý e ngại và chủ quan. Nắm bắt được điều này, rất nhiều hãng dược phẩm, thậm chí cơ sở sản xuất “chui” đã đưa ra thị trường các sản phẩm, thực phẩm chức năng được quảng cáo với những công dụng hấp dẫn như bổ sung estrogen, cải thiện nội tiết tố nữ, trẻ hóa buồng trứng, kéo dài tuổi xuân hay làm chậm quá trình mãn kinh. Những lời quảng cáo này đã đánh trúng vào mong muốn của nhiều phụ nữ, nhất là với những người đang gặp các triệu chứng khó chịu nhưng chưa có điều kiện hoặc chưa chủ động đi khám chuyên khoa. Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng sản phẩm khi chưa xác định rõ tình trạng sức khỏe, thành phần và mức độ phù hợp có thể khiến người dùng đối mặt với những rủi ro.
Theo bác sĩ Nguyễn Đức Phú, Khoa Sản, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên, tiền mãn kinh là giai đoạn chuyển tiếp trước khi người phụ nữ bước vào thời kỳ mãn kinh. Đây là quá trình sinh lý tự nhiên, gắn liền với sự suy giảm chức năng buồng trứng và biến động nồng độ hormone sinh dục nữ. Những thay đổi này không diễn ra đột ngột mà thường tiến triển từ từ, khiến nhiều người khó nhận biết hoặc dễ nhầm lẫn với những vấn đề sức khỏe thông thường. Một số phụ nữ chỉ xuất hiện tình trạng kinh nguyệt không đều, thỉnh thoảng mất ngủ hoặc cảm thấy cơ thể mệt mỏi. Tuy nhiên, theo thời gian, các triệu chứng có thể trở nên rõ rệt hơn như bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm, rối loạn giấc ngủ, thay đổi tâm trạng, giảm ham muốn tình dục và các vấn đề về xương khớp. Đáng chú ý, nhiều phụ nữ thường có tâm lý chịu đựng, không đi khám hoặc tự ý sử dụng thực phẩm chức năng, thuốc nam để tìm cách khắc phục triệu chứng tại nhà.
Bác sĩ Nguyễn Đức Phú, Khoa Sản, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên tư vấn cho bệnh nhân chăm sóc sức khoẻ giai đoạn tiền mãn kinh.
“Suy giảm chức năng buồng trứng ở phụ nữ trong độ tuổi tiền mãn kinh là một hiện tượng sinh lý tự nhiên. Đây là quá trình lão hóa của cơ quan sinh sản, gắn với sự suy giảm số lượng và chất lượng nang noãn. Đặc biệt, quá trình suy giảm chức năng buồng trứng ở giai đoạn này không thể đảo ngược. Vì vậy, quan niệm cho rằng chỉ cần uống thuốc nam, thuốc bắc hoặc sử dụng các loại thực phẩm chức năng là có thể phục hồi buồng trứng, lấy lại khả năng hoạt động như thời kỳ trẻ là không có cơ sở để khẳng định. Một số sản phẩm có thể giúp cải thiện phần nào tình trạng sức khỏe hoặc hỗ trợ giảm một số biểu hiện khó chịu tùy thành phần, nhưng không đồng nghĩa với việc phục hồi chức năng buồng trứng hay đảo ngược quá trình mãn kinh. Đáng lo ngại hơn, các loại thuốc nam, thuốc tây không rõ nguồn gốc, sản phẩm được quảng cáo có tác dụng điều hòa nội tiết nhưng không được kiểm chứng về thành phần và chất lượng có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Người sử dụng cũng khó kiểm soát được liều lượng, tương tác với các loại thuốc đang dùng và những tác dụng phụ không mong muốn. Đặc biệt, việc tự ý bổ sung các sản phẩm có tác động đến nội tiết tố trong thời gian dài mà không được đánh giá y tế có thể khiến người dùng chủ quan, bỏ qua các triệu chứng cần được kiểm tra. Một số biểu hiện tưởng như do tiền mãn kinh gây ra cũng có thể liên quan đến những bệnh lý khác, cần được bác sĩ chẩn đoán và xử trí”, bác sĩ Phú cho biết thêm.
Bác sĩ Nguyễn Đức Phú khuyến cáo, phụ nữ không nên tự ý mua và sử dụng thuốc nam, thuốc tây hoặc thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc để điều trị các triệu chứng tiền mãn kinh. Khi có nhu cầu sử dụng bất kỳ sản phẩm hỗ trợ nào, cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn về thành phần, hiệu quả và nguy cơ đối với sức khỏe. Hiện nay, liệu pháp hormone mãn kinh, trước đây thường được gọi là liệu pháp hormone thay thế, là một trong những phương pháp điều trị có hiệu quả đối với các triệu chứng mãn kinh ở phụ nữ phù hợp. Liệu pháp này có thể giúp cải thiện các triệu chứng như bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm, rối loạn giấc ngủ do triệu chứng vận mạch và một số biểu hiện liên quan đến suy giảm nội tiết. Bên cạnh đó, liệu pháp hormone còn có vai trò bảo vệ mật độ xương, góp phần hạn chế nguy cơ loãng xương. Tuy nhiên, không phải phụ nữ nào bước vào giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh cũng cần sử dụng liệu pháp hormone. Việc chỉ định phải căn cứ vào độ tuổi, thời điểm mãn kinh, triệu chứng, tiền sử bệnh lý, tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ của từng người. Đặc biệt, liệu pháp hormone có những chống chỉ định và nguy cơ tác dụng phụ nhất định. Tùy loại hormone, đường sử dụng, liều lượng và đặc điểm từng bệnh nhân, các nguy cơ có thể liên quan đến huyết khối, tim mạch, đột quỵ hoặc ung thư vú, nội mạc tử cung. Do đó, trước khi điều trị, người phụ nữ cần được bác sĩ khai thác tiền sử bệnh, đánh giá các yếu tố nguy cơ, thăm khám và thực hiện những xét nghiệm cần thiết. Việc lựa chọn loại thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định, đồng thời cần được theo dõi, đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thực phẩm chức năng về sử dụng hoặc kéo dài thời gian điều trị khi chưa có chỉ định. Bên cạnh điều trị bằng thuốc khi có chỉ định, phụ nữ cần duy trì chế độ ăn uống khoa học, tăng cường thực phẩm giàu canxi, vitamin D, bổ sung dinh dưỡng hợp lý, tập luyện thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc và hạn chế các yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia. Đặc biệt, phụ nữ ở bất kỳ độ tuổi nào cũng cần duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ để đánh giá tình trạng nội tiết và tầm soát các bệnh lý liên quan đến tuổi tác theo khuyến cáo của bác sĩ. Việc chủ động thăm khám không chỉ giúp nhận diện sớm những thay đổi bất thường mà còn giúp người phụ nữ được tư vấn phương pháp chăm sóc, điều trị phù hợp với tình trạng thực tế. Qua đó, hạn chế việc tự ý sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng theo lời truyền miệng hoặc quảng cáo thiếu căn cứ./.
Bài: Mỹ Hạnh -
Ảnh: Bảo Trọng