Theo bác sĩ chuyên khoa I Vi Thị Huệ, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Đắk Lắk, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng hoàn chỉnh, đáp ứng đầy đủ nhu cầu của trẻ trong từng giai đoạn phát triển. Đặc biệt, sữa non tiết ra trong vài ngày đầu sau sinh chứa hàm lượng cao kháng thể IgA, các tế bào miễn dịch và enzyme có vai trò tăng cường hàng rào bảo vệ niêm mạc, giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh tiêu chảy, viêm phổi, nhiễm khuẩn đường hô hấp và nhiều bệnh truyền nhiễm khác…
Không chỉ bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời, việc bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu còn giúp hệ tiêu hóa phát triển hoàn thiện, hỗ trợ phát triển não bộ, giảm nguy cơ béo phì và một số bệnh mạn tính khi trưởng thành. Đối với người mẹ, nuôi con bằng sữa mẹ cũng mang lại nhiều lợi ích như giảm nguy cơ băng huyết sau sinh, ung thư vú, ung thư buồng trứng và một số bệnh không lây nhiễm… Chính vì vậy, các cơ sở sản khoa hiện đều khuyến khích thực hiện chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh, trong đó ưu tiên để trẻ được tiếp xúc da kề da và bú mẹ ngay trong giờ đầu sau sinh. Đây cũng là thông điệp được nhấn mạnh trong Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026 với chủ đề “Nuôi con bằng sữa mẹ cho một khởi đầu bền vững: Phát huy những thực hành tốt sẵn có”.
Trẻ được da kề da và bú mẹ ngay sau sinh giúp tiếp nhận nguồn sữa non giàu kháng thể, tạo nền tảng cho sự phát triển khỏe mạnh.
Mặc dù lợi ích của sữa mẹ đã được khẳng định, việc duy trì nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu vẫn còn nhiều trở ngại. Một trong những rào cản phổ biến là nhiều phụ nữ phải quay trở lại làm việc khi con còn nhỏ. Không ít nơi làm việc chưa có không gian vắt, bảo quản sữa hoặc chưa tạo điều kiện về thời gian để lao động nữ duy trì việc cho con bú, khiến nhiều bà mẹ phải chuyển sang sử dụng sữa công thức sớm hơn mong muốn. Bên cạnh đó, ở khu vực vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, khó khăn còn đến từ điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế. Một số phụ nữ chưa được tư vấn đầy đủ ngay từ thời kỳ mang thai hoặc vẫn chịu ảnh hưởng của những tập quán chăm sóc trẻ đã tồn tại từ lâu, như cho trẻ uống nước, mật ong hoặc thức ăn khác trước khi bú mẹ. Những quan niệm này có thể làm giảm hiệu quả của việc nuôi con bằng sữa mẹ và tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ sơ sinh.
Bác sĩ Vi Thị Huệ, cho biết thêm: để nhiều trẻ được hưởng lợi từ nguồn sữa mẹ, chỉ nâng cao nhận thức của người mẹ là chưa đủ. Điều quan trọng là xây dựng môi trường hỗ trợ toàn diện, từ gia đình, cơ sở y tế đến nơi làm việc. Khi được tư vấn đúng cách, được người thân chia sẻ việc chăm sóc con và có điều kiện duy trì việc vắt, bảo quản sữa sau khi trở lại làm việc, người mẹ sẽ có nhiều cơ hội nuôi con bằng sữa mẹ thành công hơn. Để nhiều trẻ được hưởng lợi từ nguồn sữa mẹ ngay từ những ngày đầu đời, việc hỗ trợ người mẹ cần bắt đầu ngay từ khi mang thai và được duy trì sau khi sinh con. Nuôi con bằng sữa mẹ không chỉ là trách nhiệm của riêng người mẹ mà cần sự đồng hành của gia đình, cơ sở y tế, nơi làm việc và các chính sách xã hội. Trong gia đình, sự sẻ chia của người thân có ý nghĩa quan trọng. Việc hỗ trợ chăm sóc trẻ, san sẻ công việc nhà hay động viên tinh thần giúp người mẹ có thêm thời gian nghỉ ngơi, giảm áp lực và duy trì nguồn sữa trong những tháng đầu sau sinh.
Ngay sau khi chào đời, trẻ được tiếp xúc da kề da với mẹ.
Tại các cơ sở y tế, đội ngũ nhân viên cần tiếp tục thực hiện chăm sóc thiết yếu bà mẹ và trẻ sơ sinh, hướng dẫn kỹ thuật cho trẻ bú đúng cách ngay trong giờ đầu sau sinh, đồng thời tư vấn để người mẹ tự tin duy trì nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời. Khi người mẹ quay trở lại làm việc, vai trò của cơ quan, doanh nghiệp, nơi làm việc cũng trở nên quan trọng. Một không gian riêng để vắt và bảo quản sữa, cùng sự linh hoạt về thời gian cho con bú hoặc vắt sữa, sẽ giúp nhiều lao động nữ tiếp tục duy trì nguồn sữa cho con mà không phải lựa chọn giữa công việc và thiên chức làm mẹ.
Song song đó, các chính sách về nghỉ thai sản, bảo hiểm xã hội và chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em tiếp tục là nền tảng quan trọng để giảm áp lực kinh tế, tạo điều kiện cho phụ nữ nuôi con bằng sữa mẹ. Hưởng ứng Tuần lễ Thế giới Nuôi con bằng sữa mẹ năm 2026, Bộ Y tế cũng đề nghị các địa phương tăng cường tư vấn cho phụ nữ mang thai và bà mẹ sau sinh; bảo đảm trẻ được bú mẹ trong giờ đầu sau sinh; duy trì hoạt động tư vấn nuôi dưỡng trẻ nhỏ tại các cơ sở khám, chữa bệnh, đồng thời ưu tiên hỗ trợ phụ nữ mang thai và bà mẹ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi thông qua Chương trình chăm sóc dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời và các chương trình mục tiêu quốc gia.
Có những nền tảng cho sức khỏe được hình thành ngay từ khoảnh khắc đầu tiên của cuộc đời. Một trẻ sơ sinh được bú mẹ trong giờ đầu sau sinh không chỉ nhận nguồn dinh dưỡng giàu kháng thể mà còn có thêm cơ hội khởi đầu khỏe mạnh, tạo nền tảng cho sự phát triển thể chất và trí tuệ trong những năm tháng sau này. Để điều đó trở thành hiện thực với mọi trẻ em, cần nhiều hơn sự cố gắng của mỗi người mẹ – đó là sự đồng hành của gia đình, ngành y tế, cộng đồng và những chính sách đủ mạnh để bảo vệ, hỗ trợ việc nuôi con bằng sữa mẹ từ những ngày đầu đời.
Bài: Thu Phượng - Ảnh: Vi Huệ