Theo số liệu báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, số HIV/AIDS/tử vong tích lũy năm 2025 là 455/06/15. Lũy tích HIV/AIDS/tử vong toàn tỉnh hiện ghi nhận 3.461/1.533/765 trường hợp. Những con số này cho thấy HIV/AIDS vẫn đang là thách thức đối với công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng nếu người dân còn chủ quan hoặc thiếu kiến thức phòng tránh.
Để nâng cao hiệu quả trong công tác phòng, chống HIV/AIDS trên địa bàn, bên cạnh công tác truyền thông nâng cao nhận thức, ngành y tế tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ điều trị HIV/AIDS và dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Năm 2025 đã có 21 trường hợp tai nạn rủi ro nghề nghiệp được tiếp cận điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV, gồm 6 bác sĩ, 7 kỹ thuật viên, điều dưỡng, nhân viên y tế, 5 công an và 3 trường hợp khác. Tất cả đều được điều trị dự phòng trong vòng từ 6 đến 72 giờ sau phơi nhiễm nhằm giảm nguy cơ lây nhiễm HIV. Bác sĩ CKI Nguyễn Thị Vinh – Trưởng Khoa Phòng, chống HIV/AIDS, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết, hiện nay nhiều người vẫn còn tâm lý e ngại khi nhắc đến HIV/AIDS hoặc chưa chủ động tìm hiểu kiến thức phòng bệnh. Điều này khiến không ít trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã chuyển sang giai đoạn muộn, gây khó khăn cho việc điều trị cũng như làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng.
Nhân viên y tế tiến hành lấy mẫu máu xét nghiệm HIV nhằm hỗ trợ phát hiện sớm và tư vấn điều trị kịp thời cho người bệnh.
HIV không lây qua các tiếp xúc thông thường như bắt tay, ăn uống chung hay giao tiếp xã hội, mà chủ yếu lây truyền qua ba con đường chính gồm quan hệ tình dục không an toàn, đường máu và từ mẹ sang con. Vì vậy, việc hiểu đúng về HIV là yếu tố quan trọng giúp người dân vừa tránh tâm lý kỳ thị, vừa nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân. “Hiện nay, nhiều trường hợp phơi nhiễm HIV xảy ra do người dân còn thiếu kỹ năng tự bảo vệ, đặc biệt ở nhóm thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Một số người vẫn chủ quan trong quan hệ tình dục hoặc chưa nhận thức đầy đủ về nguy cơ lây nhiễm khi sử dụng chung bơm kim tiêm, dụng cụ sắc nhọn”.
Các trường hợp phơi nhiễm HIV không chỉ xuất hiện trong cộng đồng mà còn có nguy cơ xảy ra trong môi trường nghề nghiệp, đặc biệt đối với nhân viên y tế, lực lượng công an hoặc những người thường xuyên tiếp xúc với máu và dịch cơ thể. Vì vậy, việc xử trí đúng cách ngay sau phơi nhiễm đóng vai trò rất quan trọng. “Hiện ngành y tế đang triển khai điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV bằng thuốc PrEP dành cho những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Đây là phương pháp giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm HIV nếu sử dụng đúng hướng dẫn của bác sĩ. Bên cạnh đó, nếu không may xảy ra các tình huống nghi ngờ phơi nhiễm như quan hệ tình dục không an toàn, bị kim tiêm đâm hoặc tiếp xúc trực tiếp với máu của người nghi nhiễm HIV, người dân cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được tư vấn và sử dụng thuốc điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP). Việc điều trị cần được thực hiện càng sớm càng tốt, tốt nhất trong vòng 72 giờ đầu sau phơi nhiễm để đạt hiệu quả cao nhất”, bác sĩ Vinh chia sẻ.
Song song với công tác dự phòng, hoạt động quản lý và điều trị HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh tiếp tục được duy trì hiệu quả. Theo báo cáo, số bệnh nhân điều trị ARV cuối kỳ báo cáo trước là 1.166 người, hiện tăng lên 1.229 người đang điều trị ARV. Việc điều trị bằng thuốc kháng vi rút ARV giúp người nhiễm HIV kiểm soát tải lượng vi rút, kéo dài tuổi thọ và giảm nguy cơ lây truyền HIV cho cộng đồng. Không chỉ tập trung điều trị cho người bệnh, ngành y tế tỉnh Đắk Lắk còn đặc biệt chú trọng chương trình dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con. Trong kỳ báo cáo, có 32 phụ nữ mang thai nhiễm HIV được điều trị ARV, trong đó 22 trường hợp được điều trị trước khi mang thai và 10 trường hợp được điều trị trong giai đoạn chuyển dạ, sinh con. Đồng thời, có 33 trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV được điều trị dự phòng bằng ARV ngay sau sinh. Công tác chẩn đoán sớm nhiễm HIV cho trẻ dưới 18 tháng tuổi cũng được triển khai tích cực. Trong năm 2025, đã có 23 trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV được xét nghiệm PCR lần đầu trong vòng 2 tháng tuổi. Đây là giải pháp quan trọng giúp phát hiện sớm tình trạng nhiễm HIV ở trẻ để can thiệp và điều trị kịp thời.
Nhờ đẩy mạnh công tác truyền thông, nhận thức của người dân về HIV/AIDS đã có nhiều chuyển biến tích cực. Chị N.T.H (trú tại phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk), chia sẻ: “Trước đây tôi nghĩ HIV là căn bệnh rất đáng sợ và khó phòng tránh. Nhưng sau khi được cán bộ y tế tuyên truyền, tôi hiểu rằng HIV hoàn toàn có thể phòng tránh nếu sống lành mạnh, quan hệ an toàn và đặc biệt, nếu biết mình phơi nhiễm HIV thì có thể điều trị phơi nhiễm để không mắc bệnh”.
Để chủ động phòng tránh phơi nhiễm HIV, ngành y tế khuyến cáo người dân cần thực hiện lối sống lành mạnh và an toàn. Trong đó, quan hệ tình dục an toàn là một trong những biện pháp quan trọng hàng đầu. Việc sử dụng bao cao su đúng cách không chỉ giúp phòng tránh HIV mà còn hạn chế nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Bên cạnh đó, mỗi người cần xây dựng lối sống chung thủy một vợ, một chồng; tránh sử dụng ma túy, chất kích thích và không thực hiện các hành vi nguy cơ cao. Người dân tuyệt đối không sử dụng chung bơm kim tiêm, dao cạo râu, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng có khả năng dính máu của người khác. Ngoài ra, khi thực hiện các dịch vụ như xăm hình, xỏ khuyên, làm móng hoặc các thủ thuật y tế có tiếp xúc với máu, người dân cần lựa chọn các cơ sở uy tín, đảm bảo dụng cụ được vô trùng đúng quy định để hạn chế nguy cơ lây nhiễm HIV qua đường máu. Ngành y tế cũng khuyến cáo người dân nên chủ động xét nghiệm HIV định kỳ, đặc biệt đối với những người thuộc nhóm có nguy cơ cao. Việc xét nghiệm sớm không chỉ giúp phát hiện bệnh kịp thời để điều trị hiệu quả mà còn góp phần hạn chế nguy cơ lây lan HIV trong cộng đồng. Hiện nay, nhiều cơ sở y tế trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đã triển khai các dịch vụ tư vấn và xét nghiệm HIV bảo mật, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tiếp cận.
HIV/AIDS hiện nay không còn là “án tử” nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, để kiểm soát hiệu quả dịch bệnh, cần sự vào cuộc của toàn xã hội cùng ý thức chủ động phòng tránh của mỗi cá nhân. Chủ động bảo vệ bản thân trước nguy cơ phơi nhiễm HIV không chỉ là cách bảo vệ sức khỏe cho chính mình mà còn góp phần xây dựng cộng đồng an toàn, khỏe mạnh và không còn kỳ thị đối với người nhiễm HIV./.
Bài: Mai Lê - Ảnh: Quang Nhật