Nhiều gia đình hiện nay có điều kiện và chăm con rất đầy đủ. Trẻ thích gì được mua nấy, từ sữa ngoại, xúc xích, gà rán đến các loại bánh kẹo, nước ngọt và đồ ăn nhanh. Không ít phụ huynh nhìn con bụ bẫm, tăng cân đều tin rằng trẻ đang được nuôi dưỡng đầy đủ. Tuy nhiên, tình trạng trẻ thừa cân nhưng thiếu vi chất đang ngày càng phổ biến. Có trẻ hay mệt, chậm tăng chiều cao, khó tập trung học tập hoặc ốm vặt kéo dài dù khẩu phần ăn không hề thiếu thốn. Khi đi kiểm tra, nhiều phụ huynh mới bất ngờ biết con bị thiếu sắt, thiếu kẽm hoặc vitamin A do chế độ ăn mất cân đối. Chị N.T.H. ở P. Buôn Ma Thuột cho biết con trai 7 tuổi rất thích gà rán, xúc xích và nước ngọt nên gia đình thường chiều theo sở thích của bé. Mỗi ngày trẻ đều uống sữa, ăn nhiều thịt và đồ ăn nhanh nên gia đình nghĩ con được chăm sóc đầy đủ. Tuy nhiên, thời gian gần đây bé thường xuyên mệt mỏi, khó tập trung học, hay cảm cúm và chiều cao tăng chậm hơn bạn cùng lứa. Khi được đưa đi kiểm tra dinh dưỡng, gia đình bất ngờ khi bác sĩ kết luận trẻ bị thiếu sắt và thiếu kẽm dù cân nặng của bé đang ở mức thừa cân. Tương tự, một bé gái 10 tuổi tại xã Cư Kuin có thói quen uống trà sữa, ăn bánh ngọt và snack gần như hằng ngày nhưng rất ít ăn rau xanh, trái cây. Dù ngoại hình khá bụ bẫm nhưng trẻ thường táo bón, da xanh, dễ mệt khi vận động. Kết quả thăm khám cho thấy bé thiếu vitamin A và vitamin D, đồng thời có dấu hiệu rối loạn dinh dưỡng do khẩu phần ăn mất cân đối kéo dài.
Các bác sĩ dinh dưỡng gọi đây là tình trạng “thừa năng lượng nhưng thiếu vi chất” một dạng “nạn đói tiềm ẩn” đang xuất hiện ngày càng nhiều trong xã hội hiện đại. Khác với suy dinh dưỡng gầy còm dễ nhận ra trước đây, thiếu vi chất thường diễn ra âm thầm hơn. Trẻ vẫn có thể ăn uống bình thường, thậm chí tăng cân nhanh, nhưng cơ thể lại thiếu những dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển thể chất, trí não và hệ miễn dịch. Bác sĩ CKI Vi Thị Huệ, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, cho biết tình trạng trẻ béo phì nhưng thiếu chất hiện đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt tại khu vực đô thị. Nhiều phụ huynh vẫn quan niệm trẻ ăn nhiều, tăng cân tốt là khỏe mạnh, tuy nhiên thực tế không hoàn toàn như vậy. Hiện nay, không ít trẻ tiêu thụ nhiều thức ăn nhanh, nước ngọt hoặc đồ uống nhiều đường nhưng khẩu phần lại thiếu rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu vi chất. Vì vậy, dù có cân nặng vượt chuẩn, trẻ vẫn có thể thiếu sắt, thiếu kẽm hoặc vitamin D.
Theo Viện Dinh dưỡng quốc gia, 
tỷ lệ thiếu kẽm ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam hiện vẫn ở mức khoảng 58%, trong khi tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi còn gần 19%. Những con số này cho thấy một nghịch lý đáng lo ngại là trẻ em có thể ăn nhiều hơn trước nhưng chưa chắc được nuôi dưỡng tốt hơn. Tại Đắk Lắk, gánh nặng suy dinh dưỡng vẫn còn hiện hữu, tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng thể thấp còi năm 2025 vẫn ở mức trên 25%, tập trung nhiều tại khu vực vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo UNICEF và Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tình trạng trẻ em đồng thời đối mặt với thừa cân, béo phì và thiếu vi chất đang trở thành gánh nặng dinh dưỡng mới tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các tổ chức này cảnh báo trẻ em hiện đại đang sống trong môi trường thực phẩm bị chi phối mạnh bởi đồ uống có đường, thực phẩm siêu chế biến và hoạt động quảng cáo nhắm vào trẻ nhỏ.
Nếu trước đây, nỗi lo dinh dưỡng chủ yếu là thiếu ăn, thì hiện nay, vấn đề lớn hơn lại là ăn sai. Sự thay đổi nhanh chóng trong lối sống đô thị đang làm thay đổi cấu trúc bữa ăn gia đình. Không khó để bắt gặp hình ảnh trẻ vừa ăn vừa xem điện thoại, bữa cơm diễn ra vội vàng hoặc được thay bằng thức ăn đặt qua ứng dụng giao hàng. Trong nhiều gia đình, thực phẩm siêu chế biến và đồ uống nhiều đường xuất hiện ngày càng thường xuyên. Gà rán, xúc xích, mì ăn liền, snack, trà sữa hay nước ngọt… có thể cung cấp nhiều năng lượng nhưng lại nghèo vi chất dinh dưỡng. Điều đáng lo là những sản phẩm này được quảng bá mạnh mẽ trên mạng xã hội với hình ảnh bắt mắt, dễ khiến trẻ hình thành thói quen tiêu thụ thường xuyên từ sớm.
Cán bộ Y tế cho trẻ uống Vitamin A tại TYT Tân Lập, Krông Búk
Bác sĩ CKI Vi Thị Huệ, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật, cho biết thêm, thiếu vi chất thường diễn ra âm thầm nên nhiều gia đình phát hiện khá muộn. Trẻ nhìn bên ngoài khá bụ bẫm nhưng lại hay mệt, khó tập trung, dễ ốm vặt hoặc chậm phát triển thể lực. Nhiều trẻ vẫn sinh hoạt, chạy nhảy bình thường nhưng sức khỏe, khả năng phát triển thể chất và trí não đã bị ảnh hưởng từ sớm. Nếu tình trạng này kéo dài có thể ảnh hưởng đồng thời đến chiều cao, khả năng học tập và sức đề kháng của trẻ. Trong đó, vitamin A liên quan trực tiếp đến thị lực và hệ miễn dịch; thiếu sắt ảnh hưởng đến khả năng ghi nhớ, tiếp thu; còn thiếu kẽm tác động đến tăng trưởng và sức đề kháng của cơ thể.
Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm tuổi đang được ngành y tế đặc biệt quan tâm vì đây là giai đoạn phát triển nhanh nhất về não bộ và tầm vóc. Nếu thiếu hụt vi chất kéo dài trong những năm đầu đời, nhiều hệ quả có thể theo trẻ đến tuổi trưởng thành.
Ngày Vi chất dinh dưỡng 1–2/6 hằng năm được duy trì nhằm bổ sung vitamin A liều cao cho trẻ nhỏ tại các trạm y tế xã, phường. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng chỉ bổ sung vitamin A thôi là chưa đủ nếu thói quen ăn uống của gia đình không thay đổi. Theo đó, bên cạnh việc đưa trẻ đi uống vitamin A đúng lịch, gia đình cần xây dựng lại bữa ăn theo hướng đa dạng và lành mạnh hơn. Rau xanh, trái cây, cá, trứng, sữa và các loại đậu cần được duy trì thường xuyên trong khẩu phần ăn hằng ngày. Trẻ cũng cần hạn chế nước ngọt, thức ăn nhanh và các thực phẩm siêu chế biến. Khuyến cáo cha mẹ nên duy trì bữa cơm gia đình, tập cho trẻ thói quen ăn đúng giờ, hạn chế sử dụng điện thoại trong bữa ăn và tăng hoạt động thể chất. Việc chăm sóc dinh dưỡng không bắt đầu từ bệnh viện mà bắt đầu từ chính căn bếp của mỗi gia đình. Bảo vệ sức khỏe trẻ em trong xã hội hiện đại không thể chỉ bằng thuốc hay vitamin, mà cần bắt đầu từ việc thay đổi hành vi dinh dưỡng và lối sống mỗi ngày.
Thu Phượng